Аруан куей

Къыздихар Уикипедиэ
(Аруан къедзыгъуэ мыбы къыхэкIащ)
Jump to navigation Jump to search
Аруан куей
урбз. Урванский район
къэр.-балъкъ. Урван район
Аруан куей шӀыпӀэтхыпхъэм
Къэрал Урысей
Статус муниципал къедзыгъуэ
Зыхэхьэр Къэбэрдей-Балъкъэр
Къалэнэхъышъхьэ Нарткъалэ
Тхьэмадэ Къущ Хьэсэнбий и къуэ Валерий
Нэхъышъхьэбзэхэр адыгэбзэ, урысыбзэ, балъкъэрыбзэ
Джылэр (2013) 72 260
Ӏувагъыр 160 цӀыху/км²
Лъэпкъ дэсхэр адыгэхэр, урысхэр
Динхэр муслымхэр, чылыстэнхэр
Инагъыр 458 км² (9-рей пӀэ)
Зэманыгъуэ MSK (UTC+3)
Автохэм я номер кодхэр 07

Аруан куей (урбз. Урванский район, къэр.-балъкъ. Урван район) — Къэбэрдей-Балъкъэр республикэм и зы администрациэ куейщ.

Къалащхьэр — Нарткъалэ.

Хэкумэтх[гъэтэрэзын | edit source]

Аруан куейр Къэбэрдей-Балъкъэр республикэм и ипшэ-дыгъэкъыкъуэкIыпIэ IыхьэмкIэщ щыIэщ. ДыгъэкъухьэпIэмкIэ Шэджэм къедзыгъуэрэ Бэхъсэн къедзыгъуэрэ, ишхъэрэкIэ Майскэ къедзыгъуэр, дыгъэкъуэкIыпIэмкIэ ЛэскIэн къедзыгъуэр, ипшэмкIэ Шэрэдж къедзыгъуэхэр къыбгъуэдохьэхэр. И инагъыр — 458 км² мэхъу.

Куейм и щIымкIэ нэхъ инхэу Шэрэджыпсыр, Арыуаныпсыр, Ахъсырэпсыр, Къэхъуныпсхэр ирожэхэ.

Тхыдэ[гъэтэрэзын | edit source]

Куейр 1921-гъэм къагъэхъуащ нэхъыщхьэ къытеувахэм.

1937-гъэм Аруан куейм ЛэскIэн куейр хагъэщхьэхукIащ, щхьэхуит куейуэ.

1962-гъэм куеим хагъэхьэжахэщ ЛэскIэн куеймрэ Совет куеймрэ, ахэм щынэмыщI Нартанрэ Джэрмэншычрэ къуажэхэр Шэджэм куейм хэту щтахэр къыхагъэхьащ.

1964-гъэм Аруан куейрр Къэбэрдей-Балъкъэрым и куей ийм и зы куейуэ ящIащ, Нартан къуажэр Шэджэм куейм иратыжри.

2003-гъэм куейм аргуэру ЛэскIэн куейр къыхагъэщхьэхукIыжахэщ.

Административнэу зэрыугуэшар[гъэтэрэзын | edit source]

Аруан куейм хеубыдэхэр:

  • Къалэхэр
  1. Нарткъалэ
  • Къуажэхэр
  1. Аруан
  2. Джэрмэншыч
  3. Докъушыкъуей
  4. Ишхъэрэ Къуэжьыкъуей
  5. Къэхъун
  6. Мэрзэхъу
  7. Псыгуэнсу
  8. Псыкуэд
  9. Псынабэ
  10. ФIыцIэпс
  11. Шытхьэлэ

Жылэр[гъэтэрэзын | edit source]

ЦIыху бжыгъэр
2006 2009 2010[1] 2011 2012[2] 2013[3]
75 021 75 088 71 182 71 818 72 034 72 260

Жылэ исым и Iувагъыр — 160 цӀыху/км²

Лъэпкъ исхэр (2010 гъэ)[4]
Лъэпкъ ЦIыху бжыгъэр Iыхьэр
 %
адыгэхэр 57 795 80,5 %
урысхэр 8 160 11,4 %
тыркухэр 3 685 5,1 %
адрейхэр 2 142 3,0 %
псори 71 782 100,00 %
Урбанизацэр

Жылу исыр — 71 782 цIыхуу мэхъу. Абы щыщу 44 % Iыхьэр Нарткъалэ дэсхэщ.

ЦIыхухъухэр — 33 771 цIыхуу мэхъу (47 %), цIыхубзхэр — 38 011 мэхъу (53 %)

Ныбжь зэхэтыкIэр (2010 гъэ)
Ныбжьыр ЦIыху бжыгъэр Iыхьэр
 %
0 - 14 14 142 19,7 %
15 - 59 48 985 68,2 %
60-м аткIэ 8 655 12,1 %
псори 71 782 100,00 %

Экономикэр[гъэтэрэзын | edit source]

Къедзыгъуэм республикэм нэхъ зызуужауэ япэ итхэм ящыщщ. Нэхъ зрагъэужауэ зэрахьахэр пхъащхьэмыщхьэхэмрэ хадэхэкIхэмрэ. Нэхъ цIэ яIэу къедзыгъуэм итщ предприятиеу 16, абы щыщу 11-р Нарткъалэ дэтхэщ.

Гулъытыгъуэ[гъэтэрэзын | edit source]

ТехьэпӀэхэр[гъэтэрэзын | edit source]