Челускин (къуапэ)

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Къуапэр плъыжь плIимэкIэ къыхэгъэщащ

Челускин (ур-бз. Мыс Челюскина) — Таймыр ныкъуэтIыгум и кIэух къуапэ, Еуразиэм и ишхъэрэ дыдэ пIэ.

Тхыдэ[гъэтэрэзын | edit source]

Япэу къуапэм тепсэлъыхьыу къазытхар етIуанэ Камчаткэ экспедициэм хэта С. И. Челускинщ, 1742 гъэм щыгъуэ. А тепсэлъыхьыгъуэр къыщыхэгъщащ абы иужкIэ итхыжа тхыгъэм. 1842 гъэм щыгъуэ а Iухыгъуэр илъэс 100 щрикъум, Урысей хэкумэтх зэхуэсым къуапэм и цIэ КъуэкIыпIэ-Ишхъэрэр ЧелускинкIэ яхъуэжащ.

1932 гъэм, Арктикэ институтым хэту къуапэм деж полар станциэ тращIыхьащ.

Иджырей зэманым а станциэм и ныкъуэ Iыхьэр иджыри мэлажьэр, абы иджыри ишхъэрэ щIыпIэхэр зэзыгъэцIыху персоналыр щолажьэр.

Хэкумэтх[гъэтэрэзын | edit source]

Къуапэр Таймыр ныкъуэтIыгум и ишхъэрэ дыдэ пIэм деж щылъщ. Абы и Iуфэр елъэс Вилицки Iузэвым. Къуапэм деж псы Iулъым и кууагъыр 10 метрэм нос. Iуфэр джабэ гуэхупIу щытщ. КъухьээпIэмкIэ къуапэм къыбгъуэдохьэр хылъэ Спартак.

Къуапэм деж щыIэ климатыр — арктикэу щытщ. Абы къыхэкIыуи Iейуэ щIыIэу гъэмахуэм щытщ. Апхуэдэу гъэмахуэм и нэхъ хуабэ махуэхэм температурэр -0.1° е -0.9°C нэхъыщхьэ дэкIуейкъым. ЩIымахуэм температурэр -40°...-50°С нэс йох. Уэсыншэ зэман къуапэм щыIыхэкъым. Дэтхэнэ махуэми, ар гъэмахуэ махуэ хъуами, уэс къесыну щытщ. ЩIымахуэр кIыхьрэ лъэрызехьэщ, ар мазэ 11-м нэс йокIуэкI.

ФщIэрэ фэ?[гъэтэрэзын | edit source]

Къуапэм пэмыжыжу, континентал Еуразиэм и нэхъ ишхъэрэ дыдэ аэродромыр щылъщ.

ТехьэпIэхэр[гъэтэрэзын | edit source]

  • Магидович В. И., Магидович И. П. Очерки по истории географических открытий. Т. 3 М., 1984 гъэ. 122-нэ напэ (урыс.)


Кординатхэр: 77°43′00″ с. ш. 104°18′00″ в. д. / 77.716667° с. ш. 104.3° в. д. (G)