Азэрбиджан

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Азэрбиджан
азэр-бз. Azərbaycan Respublikası
Flag of Azerbaijan.svg Дэмыгъэ Азэрбиджаным
Азэрбиджаным и нып Азэрбиджаным и дэмыгъэ

Кординатхэр: 40°06′00″ с. ш. 47°19′00″ в. д. / 40.1° с. ш. 47.316667° в. д. (G)

LocationAzerbaijan.svg
Гоуидзэр: «Odlar Yurdu (МафӀэ Къэрал)»
Къэрал уэрэд: «Azərbaycan Marşı» (Макъ едэӀун (info))
Хуитыныгъэм и махуэ 1991 жэпуэгъуэм 18 (зхэкӀар РССЗ)
Нэхъышъхьэбзэхэр азэрбиджаныбзэ
Къалэ нэхъышъхьэр Бэкуу
Къалэ нэхъ инхэр Бэкуу, Гянджа, Сумгаит, Мингечаур, Нахичеван, Ханкенди, Евлах, Ширван
ӀэнатӀэ хабзэр президент республикэ
Президентыр
Премиер министрыр
Ильхам Алиев
Артур Расизаде
ШӀыпӀэр
• Псори
• % псым пӀэуэ иубыдыр
112-нэ дунем
86 600 км²
1,6
Къэралым и джылэр
• ЗэралъытэмкӀэ (2011)
Ӏувагъыр

9 164 600 цӀыху (89-нэ)
105,8 цӀыху/км²
ВКӀуП
  • КъыхэкӀыр (2011)
  • Зы цӀыхум къытехуэр

$94.318 млрд  (72-нэ)
$10,340
Валутэр манат
Интернет-доменхэр .az
Телефон кодыр +994
Зэманыгъуэхэр +4
Commons-logo.svg Азэрбиджан Уикисурэтылъэм

Азэрбиджан Республикэ (азэр-бз. Azərbaycan Respublikası) — Ипщэ Къаукъазым хэт къэрал. Къалэ нэхъышъхьэр — Бэкуу.

Хэкумэтхыр[гъэтэрэзын]

Тхыгъэ нэхъышъхьэ: Азэрбиджаным и хэкумэтх
Азэрбиджаным и шӀыпӀэтхыпхъэ

Азэрбиджаныр Ипщэ Къаукъазым хэт. И гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр: ищхъэрэмкӀэ — Урысейм, къуэхьэпӀэмкӀэ — Ермэлэймрэ, Курджымрэ, ипщэмкӀэ — Къажэрым, къуэкӀыпӀэмкӀэ хы Каспий и Ӏуфэм Ӏохьэ.

Къэралым и инагъыр — 86 600 км².

Темперэтурэ курытхэр щӀышылэм зэрыхъур −10° — +4° С, бадзэуэгъуэм 5° — +27° С.

Тхыдэр[гъэтэрэзын]

Тхыгъэ нэхъышъхьэ: Азэрбиджаным и тхыдэр

I илъэс мин ди лъэхъэнэм ипэм Азэрбиджаным и ищхъэрэ лъэныкъуэм Къэукъаз Албаней къэралыр хэтт.

VII лъэхъэнэм Азэрбиджаныр Хьэрып хьэлифэтым хэта. Ар зэхэхуа яужь Азэрбиджаным и щӀыпӀэм къэрал зытӀущ къыхокӀыр.

XIII лъэхъэнэм Азэрбиджаным монголыдзэр тоуэ.

XV—XVIII лъэхъэнэм Азэрбиджаныр Сефевидхэм я къэралым хэта.

XIX лъэхъэнэм и пэм Азэрбиджаныр Урысейм хохьэ, яужырейм и ӀэнатӀэгъуэр къэрал псом щыщхьэщыувэр 1828 гъэм Урысеймрэ Къажэрымрэ Туркманчай тхылъыр щыщӀатхам.

Джэпуэгъуэ револуциэм яуж Урысейм, 1918—1920 гъэхэм къэралыр хуиту щыта Демократ Республикэ Азэрбиджан ицӀэр жоуэ.

1920—1991 гъэхэм Азэрбиджан РСС-р РССЗ-м хэта.

1991 гъэм щыщӀэдзауэ Азэрбиджаныр къэрал хуитыу щыт.

Жылэр[гъэтэрэзын]

Тхыгъэ нэхъышъхьэ: Азэрбиджаным и джылэр

Къэлъытэгъуэ гуэрэхэмкӀэ, 2010 гъэм къэралым жылэу дэсыр млн 9 цӀыху.

Лъэпкъ нэхъ иныу щытхэр (2007): азэрбиджанхэр (90,6 %), лезгинхэр (2,2 %), урысхэр (1,5 %), талышхэр (0,9 %), авархэр (0,5 %), нэгъуэщӀхэри.

ДинкӀэ нэхъыбэр мыслимэнхэщ (>90 %), чыристэнхэ, иудэнхэ.

Экономикэр[гъэтэрэзын]

Тхыгъэ нэхъышъхьэ: Азэрбиджаным и экономикэр

ВКӀуП-р 2009 гъэмкӀэ здынэсар $88.676 млрд.

ВКӀуП зы цӀыхум техуэмкӀэ ($9,809 хуэдиз), къэралым 72-нэ пӀэр иӀыгъ дунем.

Дзэр[гъэтэрэзын]

Тхыгъэ нэхъышъхьэ: Азэрбиджаным и дзэр

Дзэр цӀе — Лъэпкъ Дзэр Азэрбиджаным (азэр-бз. Azərbaycan Milli Ordusu).

И бжыгъэр зэрыхъур мин 128,6 хуэдиз.

АдминистрациэмкӀэ гуэшыгъуэр[гъэтэрэзын]

Азэрбиджан — къэрал унитару щыт. АдминистрациэмкӀэ хэку 66 еугуэш (азэр-бз. rayonlar).

ТехьэпӀэхэр[гъэтэрэзын]