Британиэшхуэ

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Британиэшхуэ
The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
Flag of the United Kingdom.svg Дэмыгъэ Британиэшхуэм
Британиэшхуэм и нып Британиэшхуэм и дэмыгъэ

Кординатхэр: 53°33′00″ с. ш. 2°26′00″ з. д. / 53.55° с. ш. 2.433333° з. д. (G)

EU-United Kingdom.svg
Гоуидзэр: «Dieu et mon droit (Тхьэмрэ пӀалъэ сиӀэмрэ)»
Къэрал уэрэд: «God Save the Queen/King» (Макъ едэӀун (info))
Щыхалъхьар 1801 гъэм щӀыщылэм и 1
(Британиэшхуэм и Пэштыхь Къэрал Зэгуэтымрэ Ишъхъэрэ Ирландымрэ)
Нэхъышъхьэбзэхэр инджылыбзэ
Къалэ нэхъышъхьэр Лондон
Къалэ нэхъ инхэр Лондон, Бирмингем, Глазго, Манчестер, Эдинбург, Ливерпул
ӀэнатӀэ хабзэр Парламент пэштыхьей
Британиэшхуэм и гуащэ
Премьер-министр
Елизавета II
Дэвид Кэмерон
ШӀыпӀэр
• Псори
• % псым пӀэуэ иубыдыр
77-нэ дунем
244 820 км²
1,34%
Къэралым и джылэр
• ЗэралъытэмкӀэ (2009)
Ӏувагъыр

61 113 205 цӀыху
246 цӀыху/км²
ВКӀуП
  • КъыхэкӀыр (2008)
  • Зы цӀыхум къытехуэр

$2,228 трлн.  (7-нэ)
$36 357
Этнохоронимыр британ, британхэ
Валутэр стерлингхэм я фунт
Интернет-доменхэр .uk; .ue; .gb
Телефон кодыр +44
Зэманыгъуэхэр +0
Commons-logo.svg Британиэшхуэ Уикисурэтылъэм

Британиэшхуэм и Пэштыхь Къэрал Зэгуэтымрэ Ишъхъэрэ Ирландымрэ (ин-бз. United Kingdom, ицlэдыдэр - Британиэшхуэм и Пэштыхь Къэрал Зэгуэтымрэ Ишъхъэрэ Ирландымрэ, ин-бз. The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — хы тlыгу къэрал къуэхьапlэ Еуропэм, иlанатlэр - парламент пэштыхь. Къалэ lэтащхьэр — Лондонщ.

Куейхэр[гъэтэрэзын]

Британиэшхуэр политикэ-администрациэ куей плlкlэ мэгуэч:

  • Инджылыз - Лондоныр хэту, икъалэ lаташъхьу
  • Уэлс - Кардифф икъалэ lаташъхьу
  • Шотланд - Эдинбург икъалэ lаташъхьу
  • Ирланд - Бэлфаст икъалэ lаташъхьу

Абыхэм пэмыкlыу хэку иlахэр (хэтхэр) я къалэ lаташъхьэхэмри

Британ хы тlыгухэр:

  • Мэн хы тlыгур (Дуглэс)

Норман хы тlыгухэр:

  • Джэрнси (Сент-Питер-Порт)
  • Джэрси (Сент-Хелиэр)

Еуропэм:

  • Гибралтэр (Гибралтэр)

Америкэм:

  • Ангилиэ (Валли)
  • Бермудхэр (Гамилтон)
  • Британым Ивирджин хы тlыгухэр (Род-Таун)
  • Кайман хы тlыгухэр (Джорджтаун)
  • Хы тlыгу Монтсеррат (Плимут)
  • Тиорксрэ Кайкосрэ хы тlыгухэр (Кукбурнтаун)
  • Фолкленд хы тlыгухэр (Порт-Стенли)
  • Ипшъэ Джиорджиэрэ Ишъхърэ Сандыуч хы тlыгухэр

Атлантик океаныр:

  • Сант Элена ихы тlыгу

Хы тlыгуэй

  • Питкэрн хы тlыгу (Адамстаун)

Джылэр[гъэтэрэзын]

2009 гъэмкlэ Британиэшхуэм 61 634 599 милыуан джылу дэс.

Къалэ нэхъ инхэмрэ, джылу дэсхэмрэ:

  • Лондон - 6 803 000
  • Бирменгем - 935 000
  • Глазго - 654 000
  • Шеффилд - 500 000
  • Ливерпул - 450 000
  • Эдинбург - 421 000
  • Манчестр - 398 000
  • Белфэст - 280 000

Лъэпlкъ дэсхэр къэралым.

Къэралым илъэпlкъ дыдэхэр 92 % мэхъу дэсу хъуам, абыхэм:

  • инджылызхэр - 83, 6 %
  • шотландхэр - 8, 5 %
  • валлийхэр - 4, 9 %
  • ирландхэр - 2, 9 %

Хэку хэсхэр, янэхъыбу Лондоным, Къуэхьапlэ Мидленд, Мерсисайдым щопсохэ, 8 % къэралым иджылэм мэхъу

  • Индиэ, Пакистэн, Бангладэшым къыкlахэр - 3, 6 %
  • Китаим - 0, 4 %
  • Африкэм икъэралхэм - 0, 8 %
  • Кэриб хы тlыгухэм къикlахэр - 1 %

Тхыдэ[гъэтэрэзын]

Британ ха тlыгухэр V - VI лъэхъэнэм англосаксхэм яубыдыр. Норманхэм яужкlэ Инджылызыр 1066 гъэм яубыдри уэркъхэр къэралым зэфlоувэри, хэкухэр зэгохьа. XIII лъэхъэнэм инджылыз парламент яшъыри пщы нэхъышъхьахэри зэфlоувэ. Лъхукъуэлъхэм зауэ бжыгъэ ирагъэкlуэкlа нэуж хут мэхъухэ ауэ шlы яlыгъын, яlан пlалъэншэхэ. 1534 гъэм Инджылыз Чылисэ яшъыр. XVII лъэхъэнэм Инджылыз револуциэм капиталцизымыр lанатlу трегъэувэ. XVII лъэхъэнэм политикэ партиэ зэфlэува - торгрэ вигрэ (XIX лъэхъэнэм Консервативрэ Либералрэ хъужьахэ). 1707 гъэм Шотландыр иубыда яуж (1649 - 1651 Ирландри еубыд) пэштыхь-къэрал зэгуэтым Британиэшхуэ цlэр къытонэ. XVIII - XIX язэхуакум зыкъэlатыр иэкономикэм. Ост-Индиэ компаниэм Бенгалиэр иубыда нэуж британиэр колониалнэ къэрал мэхъур. 1840 гъэхэм Ирландым гъаблэ къохьа, милыуаным фlэкlыу цlыху ехьыр. 1868 гъэм Британ конгресс яшъыр тред-иунион джоуэ. 1900 гъэм Британиэшхуэм Илейборист партиэ яшъыр. XIX лъэхъэнэм Британиэшхуэр дунейм нэхъ колониалнэ къэрал ин мэхъур. Етlуанэ дунейпсо зауэм Британиэшхуэр коалициэм хэта япэрей къэралхэм ядэкlыгъу Гитлер пэщытахэм.

Дин[гъэтэрэзын]

  • Чыристэн диным къэралым пылъыр (42, 079, 000) - 71 %
  • Буддэ диным (152 000) - 0, 3%
  • Индэ диным (559 000) - 1 %
  • Джурт диным (267 000) - 0, 5
  • Мыслимэн диным (1 591 000) - 2, 7 %
  • Сикх диным (336 000) - 0,6 %
  • Пэмыкlы дин (170 000) - 0, 3 %
  • Тхьаншэу (9 104 000) - 15, 5 %
  • Джэуап зымтыфахэр (4 289 000) - 7, 3 %