Ипшъэ Осетиэ

Ипшъэ Осетиэ Республикэ ос-бз. Республикæ Хуссар Ирыстон хъыр-бз. რესპუბლიკა სამხრეთ ოსეთი ур-бз. Республика Южная Осетия
Ипшъэ Осетиэм и нып Ипшъэ Осетиэм и дэмыгъэ 42.383572, 44.101889
Къэрал уэрэд: «Уарзон Ирыстон!»
Щыхалъхьар	1843, 1922
Хуитыныгъэм и махуэ	1990 фокӀадэм и 20 (зхэкӀар Курджы)
ДипломатиэмкӀэ къэзылъытэ	Урысей, Венесуэлэ, Никарагуа, Науру
Нэхъышъхьэбзэхэр	осетиныбзэ, урысыбзэ, курджыбзэ
Къалэ нэхъышъхьэр	Цхинвал
Къалэ нэхъ инхэр	Цхинвал, Квайса
ӀэнатӀэ хабзэр	Президентым и республикэ
Президент Парламентым и тхьэмадэ Премиер-министр	Эдуард Кокойты Станислав Кочиев Вадим Бровцев
ШӀыпӀэр • Псори	3900 км²
Къэралым и джылэр • ЗэралъытэмкӀэ (1989) • Ӏувагъыр	~99 мин. цӀыху 18 цӀыху/км²
Валутэр	урысей рубл
Телефон кодыр	+7 9971, +7 9976, +7 99744, +7 995344
Зэманыгъуэхэр	UTC+3, гъэмахуэм UTC+4
Ипшъэ Осетиэ Республикэ Уикисурэтылъэм

Ипшъэ Осетиэ (ос-бз. Республикæ Хуссар Ирыстон, хъыр-бз. რესპუბლიკა სამხრეთ ოსეთი, ур-бз. Республика Южная Осетия) — дунейпсом къамылъыта къэрал, Къуакъаз кӀыбагъым хэт. Къалэнэхъышъхьэ — Цхинвал.

Дунейпсо-дипломатиэмкӀэ и къэлъытэгъуэр

Ипшъэ Осетиэм и хуитыныгъэр къзлъытэр Урысейрэ, Венесуэлэрэ, Никарагуарэ, Наурурэ, абыхэм пэмыкӀыу Апхъазым — къэрал ныкъуэ къэлъытэгъу щытыр.

ЛъЗ-м и хабзэкӀэ, де-юре Ипшъэ Осетиэм и шӀыпӀэр Курджым хохьэ, абы и конституциэмкӀэ "Цхинвал куей" зицӀэ (хъыр-бз. ცხინვალის რეგიონი).

Хэкумэтхыр

Ипшъэ Осетиэм и шӀыпӀэр Къаукъазышхуэ бгытхым и ехыпӀэм хэлъ. ШӀыпӀэр нэхъыбаӀуэм къуэкӀэ-бгыкӀыу щыт. Климэтыр - курыт, шъышъылэм и шӀэӀэгъыр — 20 къыщыкӀэдзауэ -70 °C носыр, шышъхьэӀум и хуэбагъыр -+21 — 24 °C носыр.

Ипшъэ Осетиэм и гъунапкъэхэр ишъхъэрэмкӀэ Урысейм Ӏохьэ, ипшъэмкӀэ Курджым. И шӀыпӀэм и инагъыр км² 3.900.

Тхыдэр

Урысейм Осетиэр Кучыку-Кайнарджий тхылъымкӀэ хуэкӀуауэ щыта 1774 гъэм, урыс тырку зауэм яуж. 1843 гъэм Осетин куэй мэхъур.

1918 гъэм Ипшъэ Осетиэр Совет Урысейм идежькӀэ еуэкӀа, хэхьэным шъхьэкӀэ, апкӀэнтӀэху Курджым къэрал шъхьэхуиту зытриӀуауэ. Ипшъэ Осетиэр Курджым аннексиэ ишъыну щыхуэжьэм зауэшхуэ къыхэкӀа хъуа 1918-1920 гъэхэм.

1922 гъэм ССР Курджейм хэту Ипшъэ Осетиэ автоном куей мэхъур.

1989 шъакӀуэгъуэм и 10 Ипшъэ Осетиэм и джылэ депутатхэм я Хасэм унафэ къадагъэкӀ автоном куейр республикэ хъууэ ССР Курджейм хэту. Езы курджы парламентым абым пэуву унафэ къыдегъэкӀ ишъхъэрэ осетиэ автономыр Ӏуахыну.

1990-1991 гъэхэм Курджымрэ Ипшъэ Осетиэмрэ зауэ къахокӀыр Дъыгъэмыс тхылъкӀэ яужым зэфӀэкӀауэ. thumb|left|2008 гъэм хэкӀуэдахэм я сын, Цхинвал къалэм идежь 1991 гъэм щыкӀэдзауэ Ипшъэ Осетиэр де-факто къэрал шъхьэхуиту щыта, ауэ дунейм и къэрал зым къымылъытауэ шъхьэхуиту. 2008 гъэм шышъхьэӀум Курджым и къэрал ӀэнатӀэм Ипшъэ Осетиэр къэрукӀэ трихын мурад ешъыр, Урысейр а зауэм зэрхэхьэм шъхьэкӀэ республикэр къэнэфа.

2008 гъэм къэхъуам яуж Урысеймрэ пэмыкӀэ къэралхэри хэту Ипшъэ Осетиэм и хуитыныгъэр къалъыта.

Къэрал политикэ зэхэтыкӀэр

Ипшъэ Осетиэр президентым и республику щыт. Къэралым и тхьэмадэр хабзэ гъэзанкӀэр президентыра. Хабзэ къадэгъэкӀ ӀэнатӀэр парламентым иӀыгъ, депутат 33 зыхэтым.

Джылэр

Советым джылэбжыгъэ икӀэу ирагъэкӀуэкӀамкӀэ 1989 гъэм, Ипшъэ Осетиэм цӀыху дэсар мин 99. Абым я нэхъыбэр осетинхэ, пэмыкӀыу курджыхэр, урысхэр адрей лъэпкъхэр джоуэ. Дин зыпылъхэр - чыристэн.

АдминистрациэкӀэ зэрыгуэчыр

Республикэр куеиплкӀэ мэгуэч - Дзау куей, Знаур куей, Ленингор куей, Цхинвал куей.

Цхинвалым щымыхъукӀэ кълэ статус зиӀэр хьэблэ Квайсара.

Хэкур:	Администрацэм и къалэр:	250px Ипшъэ Осетиэр администрациэкӀэ зэргуэчыр
Дзау куей	Дзау
Знаур куей	Знаур
Ленингор куей	Ленингор
Цхинвал куей	Цхинвал

ТехьэпӀэхэр

• «Ипшъэ Осетиэм културэм и министериэ» (урыс.)
• «Ипшъэ Осетиэ Республикэм и Нэхъышъхьэ комиссиэ хэхынымкlэ» (урыс.)
• «РЕС» Информационное агентство и «Министерство печати и массовых коммуникаций Республики Южная Осетия» (урыс.)
• Посольство Республики Южная Осетия в Российской Федерации (урыс.)