Джэрмэн

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Джэрмэн Федерациэ Республикэ
Bundesrepublik Deutschland
Flag of Germany.svg Дэмыгъэ Джэрмэным
Джэрмэным и нып Джэрмэным и дэмыгъэ

Кординатхэр: 51°31′00″ с. ш. 9°55′00″ в. д. / 51.516667° с. ш. 9.916667° в. д. (G)

EU-Germany.svg
Гоуидзэр: «Einigkeit und Recht und Freiheit (Зэгуэтынрэ ПӀалъэрэ Хуитыныгъэрэ)»
Къэрал уэрэд: «Джэрмэнхэм я уэрэдыжь» (Макъ едэӀун (info))
Щыхалъхьар 843 гъэм
Нэхъышъхьэбзэхэр джэрмэныбзэ[1]
Къалэ нэхъышъхьэр Берлин
Къалэ нэхъ инхэр Берлин, Гамбург, Мунхен, Колн
ӀэнатӀэ хабзэр Федерациэ парламентым и республикэ
Федерал президент
Федерал канслер
Йоахим Гаук
Ангела Меркел
ШӀыпӀэр
• Псори
• % псым пӀэуэ иубыдыр
63-нэ дунем
357 021 км²
2,42
Къэралым и джылэр
• ЗэралъытэмкӀэ (2010)
Ӏувагъыр

81 757 600 цӀыху
229 цӀыху/км²
ВКӀуП
  • КъыхэкӀыр (2009)
  • Зы цӀыхум къытехуэр

$2, 806 трлн.  (5-нэ)
$34,219
Этнохоронимыр джэрмэн, джэрмэнхэ
Валутэр Еуро
Интернет-доменхэр .de
Телефон кодыр +49
Зэманыгъуэхэр +1
  1. етӀуану даниэбзэр, вризыбзэр, цыджаныбзэр къэралыбзэ тӀуану, къралым и лъэпкъцӀыкӀухэм яуэ къалъытэ.

Джэрмэн Федерациэ Республикэ, Джэрмэн (джэр-бз. Bundesrepublik Deutschland, Deutschland; ур-бз.: Федеративная Республика Германия, Германия) — къэрал Еуропэм икум. И гъунапкъэхэр здырикӀуэр Диниэм, Лахь жылэм, Чехым, Аустрэм, Шуэцарэм, Фрэнджым, Луксембургым, Белгэм, Нидерландхэм.

Къалащхьэр - Берлин. Къэрал ӀэнатӀэр - парламент республикэ. Къэралыр 16 къедзыгъуэкӀэ гуэшащ. Джэрмэныр Еуропэ Зэгуэтым, ЛъэпӀкъ Зэгуэт Хасэм яхэтщ.

Тхыдэр[гъэтэрэзын]

Япэдыду джэрмэнхэмрэ келт лъэпкъхэмрэ я гугъ тхыдэм щащӀыр пэсырей алыджхэмрэ урымхэмрэ. Апхуэду яперей дыдэхэм ящыщыр 98 гъэ ди лӀэщӀыгъуэм щыщу. Тацитым тхыдэ-тхыгъэм иритхауэ щыта. Урым къэралыр хэкӀуэда яуж КъухьэпӀэ Еуропэм Франк къэрал зэфӀоувэщ 300 илъэс текӀа яуж, Карлышхуэр тету. Карл икъэрал-щӀыпӀэм иджырей къэрал бжыгэр хеубыдэ, Джэрмэнри ящӀыгъуу. Ауэ Карлышхуэ и къэралыр куэдрэ щыӀакъым, и къуэрылъхухэм ягуэшыжри къэралищ хъуа - КъухьэпӀэфранк (яужкӀэ Фрэндж хъуащ), КъуэкӀыпӀэфранк (яужкӀэ Джэрмэн хъуащ), Курыт Къэрал (яужым Урым, Прованс, Лотарингэ хъужащ)

Джэрмэн къэралыр къыщыхъуар 2 мазае 962 гъэ рауэ ялъытэ. А махуэм пщы Отон I Рим Хэкум техьа. Пщыхэр тауэ мыпылъами Рим Къэралыр (Урым Къэрал) зэгуэту яхуэмыӀыгъу бжыгъу зэгуэкӀащ, къэрал хуиту. Апхуэду 1806 гъэм нэгъунэ щыта, фрэндж Наполеоныр къохьари Джэрмэным и нэхъыбэмрэ, Аустриэмрэ еубыд.

ЕтӀуанэ Дунейпсо Зауэм хэкӀуэда яуж къэралъыр пӀлӀыуэ ягуэшри акупацэ ящӀыр советымрэ, америкэмрэ, британымрэ, фрэнджымрэ джоуэ. 1949 гъэм америкэм, британиэм, фрэнджым яӀыгъар Джэрмэн Федерациэ Республикэ ящӀыр, советым иӀыгъар Демократ Джэрмэн Республикэ мэхъур

1990 гъэм ДжДР хохьа ДжФР зы хэку мэхъур

Жылэр[гъэтэрэзын]

1 щӀышылэм 2009 гъэм Джэрмэным 82 002 356 жылу дэс.

Къуажэхэм жылу дэсыр 10 % къуэдеращ, 90 % къалэхэмрэ, къыбгъэдэт урбанизациэхэмрэ.

Къалэ нэхъ инхэмрэ, жылу дэсхэмрэ (2008 гъэмкӀэ): Берлин - 3 424 700; Гамбург - 1 773 200; Миунхен - 1 315 400; Колн - 996 700; Франкфурт Майным - 670 600.

Лъэпкъхэр

Нэхъыбэр - джэрмэнхэращ ( 92 % ), Бранденбург Саксониэ къедзыгъуэхэм лужхэр, сербхэр мэпсэу ( мин 60 ); ищхъэрэ лъэныкъуэм Шлезвиг-Голштейным - даниэхэр мэпсэу ( мин 50 ), абы нэмыщӀу хэкум 6 750 000 милыуану хэку-хэсу щопсэухэ, абыхэм: тыркухэр - 1 749 000; япэрей Югославиэм щыщ - 930 000; Урысейм - 187 000; Хуэхуэлейм - 129 000

Диныр[гъэтэрэзын]

Джэрмэным я нэхъыбэр - чыристэн, ахэм: католику - 32, 4 %, лутерану - 32, 0 %, мыслимэну 3, 2 %, журт диным пылъу - 0, 12 % абы нэмыщӀу 31 % джэрмэным иджылэр Тхьаншэ.

Къедзыгъуэхэр[гъэтэрэзын]

къедзыгъуэхэр
Къедзыгъуэр Къалащхьэр Къедзыгъуэм и джэрмэныцӀэ Къалащхьэм и джэрмэныцӀэ
1. Баден-Виуртемберг Штутгарт Baden-Württemberg Stuttgart
2. Къэрал шъхьахуит Бавариэ Мюнхен Freistaat Bayern München
3. Берлин Берлин Berlin Berlin
4. Бранденбург Потсдам Brandenburg Potsdam
5. Къалэ ганзей шъхьахуит Бремен Бремен Freie Hansestadt Bremen Bremen
6. Къалэ ганзей шъхьахуит Гамбург Гамбург Freie und Hansestadt Hamburg Hamburg
7. Гессен Висбаден Hessen Wiesbaden
8. Мекленбург — Япэрей Помераниэ Шверин Mecklenburg-Vorpommern Schwerin
9. ЩӀагъ Саксониэ Ганновер Niedersachsen Hannover
10. Ишъхъэрэ Рейн-Вестфалиэ Дюссельдорф Nordrhein-Westfalen Düsseldorf
11. Рейнланд-Пфалц Майнц Rheinland-Pfalz Mainz
12. Саар Саарбриукен Saarland Saarbrücken
13. Шъхьахуит къэрал Саксониэ Дрезден Freistaat Sachsen Dresden
14. Саксониэ-Анхалт Магдебург Sachsen-Anhalt Magdeburg
15. Шлезвиг-Голштейн Кил Schleswig-Holstein Kiel
16. Шъхьахуит къэрал Тиурингиэ Эрфурт Freistaat Thüringen Erfurt