Дзэлыкъуэ къуажэ

Къыздихар Уикипедиэ
Jump to navigation Jump to search
Къуажэ
Дзэлыкъуэ къуажэ
Залукокоаже.jpg
Къэрал Урысей
Федерациэм и субъект Къэбэрдей-Балъкъэр
Муниципал къедзыгъуэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэ
Кординатхэр Кординатхэр: 43°54′09″ с. ш. 43°13′20″ в. д. / 43.9025° с. ш. 43.222222° в. д. (G) (Я)43°54′09″ с. ш. 43°13′20″ в. д. / 43.9025° с. ш. 43.222222° в. д. (G) (Я)
Тхьэмадэ Бжахъуэ Ануар и къуэ Пшымырзэ
Щыхалъхьар 1904
япэреуэ и гугъыр 1838
Хьэблэ  1975
И инагъыр 47 км²
Ӏувагъыр 211 км²/цӀыху
Лъэпкъхэр адыгэхэр, урысхэр
динхэр муслымхэр Islam symbol plane2 green.png, чылыстэнхэр,
Зэманыгъуэр UTC+3
Почтэ индексыр 361 700
Автом и кодыр 07
ОКАТО 83215551000
Официал сайтыр http://gpzalukokoazhe.ru
Дзэлыкъуэ къуажэ (Урысей)
Red pog.png
Дзэлыкъуэ къуажэ (Къэбэрдей-Балъкъэр)
Red pog.png

Дзэлыкъуэ къуажэ (урбз. Залукокоаже) — хьэблэ къалэ хуэдэ (1975 гъэ лъандэрэ). Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ.

Хэкумэтхыр[гъэтэрэзын | edit source]

Дзэлыкъуэ къуажэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и ишхъэрэ лъэныкъуэмкIэ гъэзащ. Хьблэр щытщ гъуэгу куэдым я зэхэкIыпIэм деж. Абыхэм псом нэхъ нэхъ пщIэ зиIэр федералнэ гъуэгушхуэ «Кавказ». Къуажэм щыщIэдзауэ Налшык къалэ нэс 62 км дэлъщ, Псыхуабэ нэс 14 км дэлъщ.

И инагъыр — 47 км² мэхъу.

Нэхъ пэгъунэгъу къуажэхэр — Псынэдахэ, Псынэху, ЯтIэкъуэ.

Хьэблэм и ику лъэгагъыр 612 метрэкIэ хы Iуфэм къыщхьэщокI. ЩIыр нэхъыбэу захуэщ, дыгъэкъухьэпIэмкIэ Iуащхьэхэр ирокIуэ. Къуэхэр егъэзыха IыхьэхэмкIэ щыкуэдхэщ.

Хьэблэр Дзэлыкъуэшхуэ псыхъуэм и лъэныкъуитIымкIэ кIэрысщ. ЩIыпIэм псынэ куэд иIэщ.

Тхыдэ[гъэтэрэзын | edit source]

Къуажэр къэзыухуар уэркъ Абыкъуэ Муса и къуэ Хьэтэжыкъуэщ. Япэу къуажэр Шэджэм Iуфэм Iусащ, 1842 гъэм Бэхъсэн Iуфэм Iэпхъуащ.

1846 гъэм къуажэр Нартсанэ къалэ и пэмыжыжэу Iэпхъуащ.

1904 гъэм къуажэр Iэпхъуащ Дзэлыкъуэ псыхъуэм деж, Дзэлыкъуэ хъупIэхэм нэхъ я ишхъэрэу. А гъэр къуажэр къыщаухуа гъэуэ ябж.

1920 гъэм советхэм Къэбэрдейр зэщIащта иуж, Абыкъуэ къуажэ и цIэр яхъуэжащ уэркъым и унэцIэ зэрызэрихьэм щхьа. ЦIэщIэу къуажэм фIащащ — Дзэлыкъуэ къуажэ.

1948 гъэм Дзэлыкъуэ къуажэ Дзэлыкъуэ къедзыгъуэм и хьэблэ нэхъыщхьэ ящIащ.

1975 гъэм КъБССР-ым и унафэкIэ къуажэм хьэблэ къэрал хуэдэ статаус хуагъэфэщащ. Ауэ 2012 гъэм упщIэу яуващ, Дзэлыкъуэ къуажэ, къуажэ статус ептыж хъунрэ мыхъунрэ.

Джылэ[гъэтэрэзын | edit source]

ЦIыху бжыгъэр
1959 1970 1979 1989 2002 2010[1] 2012[2] 2013[3]
1 207 3 636 4 364 6 110 9 276 9 859 9 886 9 920

Джэлэ исым и Iувагъыр — 211 цӀыху/км²

Лъэпкъ дэсхэр (2010 гъэ)[4]
Лъэпкъ ЦIыху бжыгъэр Iыхьэр
 %
адыгэхэр 9 386 95,2 %
урысхэр 282 2,9 %
адрейхэр 191 1,9 %
псори 9 859 100 %
Ныбжь зэхэтыкIэр (2010 гъэ)[5]
Ныбжьыр ЦIыху бжыгъэр Iыхьэр
 %
0 - 14 2 393 24,3 %
15 - 59 6 544 66,4 %
60-м аткIэ 922 9,3 %
псори 9 859 100 %

ЦIыхухъухэр — 4 718 цIыхуу мэхъу (47,9 %), цIыхубзхэр — 5 141 мэхъу (52,1 %)

ЕджапIэхэр[гъэтэрэзын | edit source]

  • Курыт еджапIэ № 1
  • Курыт еджапIэ № 2
  • Гимназиэ щIэдзапIэ № 1

Сымаджэш[гъэтэрэзын | edit source]

Къедыгъуэм и сымаджэщ нэхъыщхьэр дэтщ.

Дин[гъэтэрэзын | edit source]

МэжджытитI дэтщ.

ЦIэрыIуэ къыщыхъуахэр[гъэтэрэзын | edit source]

  • Къущхьэ Псэбыдэ и къуэ Шэгир — Япэ Дунейпсо зауэм и зауэлI.
  • Бэрзэдж ПIатэ ипхъу СэIимэт — тхакIуэ.

ТехьэпIэхэр[гъэтэрэзын | edit source]

Гулъытэгъуэ[гъэтэрэзын | edit source]