Галисиэ

	Галисиэ; исп-бз. Galicia; гал-бз. Galiza
Нып;	Дэмыгъэ;
Къэрал	Исбухьэн
Къэрал уэрэд:	Os Pinos
Статус	Автоном лъэпкъыгъуэ
Хиубыдэр	Провинциэхэр:; Ла Коруниа; Луго; Оренсэ; Понтеведра
Къалэнэхъышъхьэ	Сантиаго де Компостела
ПэмыкӀ къалэшхуэхэр	Виго; Ла Коруниа
Президент	Алберто Нуниесе Фейхоо
Нэхъышъхьэбзэр	Исбухьэныбзэ, галисиэбзэ
Джылэр (2005);	2,760,000 млн (5-рей пӀэ)
Ӏувагъыр	93,6 цӀыху/км²
Инагъыр	29,574 км² (7-рей пӀэ)
Аббревиатурэр	3166-2
Кодыр ISO 3166-2	GA
	Официал сайтыр
	Галисиэ Уикисурэтылъэм

Галисиэ (исп-бз. Galicia, гал-бз. Galiza) — аутоном лъэпкъыгъуэ Исбухьэнм и ишъхъэрэ-къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэт. И къалэнэхъышъхьэр Сантиаго де Компостела.

Хэкумэтхыр

Аутоном Лъэпкъэгъум и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр: къуэкӀыпӀэм — Астуриэмрэ Кастиджэрэ Леонымрэ; ипшъэм — Португалым; къуэхьэпӀэмкӀэ — Атлантикэм и Ӏуфэм Ӏохьэ; ишъхъэрэм — Бискай хыжэм и Ӏуфэм Ӏохьэ.

Галисиэм и шӀыпӀэр къуэкӀэ-бгыкӀыу щыт, Ӏуащхьэхэм я лъэгагъыр метрэ 975—1985 хуэдиз мэхъухэ, бгытх бжыгъу зэхэкӀху къуэ, псыхъуэ бжыгъэ яшъу.

Атлантикэм зэрпэщылъым шъхьэкӀэ Галисиэр Удзыфэ Исбухьэнм хеубыдэ — пэштыхьейм и шӀыпӀэ нэхъ лъапӀу къалъытэр. И климатыр шъабу щыт, ауэ уэшхкӀэ бэгъуа икӀи хуэбэ Ӏэуэ гъэмахуэм щымыту щыт.

Тхыдэр

Пэсырей лъэхъэнэхэм иджырей Галисиэм и шӀыпӀэм цӀэ зэрихьэтэр «finis terrae» — дунем и гъунэ, исахэр абдей келт лъэпкъ галекхэр. Хэкум и цӀэр яужым къызхэкӀар ара.

136 гъэм иджырей Галисиэм и шӀыпӀэр урымхэм яубыд, ауэ Исбухьэнм а и лъэныкъуэм лъэшу зэрщымытахэм шъхьэкӀэ келтхэм я хабзэхэр ягъэкӀуэдакъым.

711 гъэм Переней хы тӀыгуныкъуэр хьэрыпхэм яубыд, ауэ Галисиэм и нэхъыбэм ар нэӀусакъым. Галисиэм и шӀыпӀэм ипшъэ лъэныкъуэм къикӀа джылэ бжыгъэм зыщахъума абы щыгъуэ. 718 гъэм, Астуриэм и пэштыхьыр хьэрыпхэм ятекӀуа яуж Галисиэр еубыдри и ӀэнатӀэм кӀегъэхьэ.

1065—1072 гъэхэм Галисиэр пэштыхьей хуиту щыта, 1072 гъэм Кастиджэ пэштыхьейм хохьэ.

XV лъэхъэнэхэм Кастиджэр Галисиэм и къэралыгъуэ Ӏохухэм хэхьэн кӀедзэ, абым шъхьэкӀэ Галисиэм и джылэм бжыгъэрэ зыкъиӀэтын кӀедзэ. Кэстиджэм и пэштыхьым дзэ егъакӀуэ хэкур игъэзэгъэным шъхьэкӀэ, хуитыныгъэ пӀалъу иӀауэ хъуар трехри, Исбухьэнм и зы провинциэ мэхъур.

Япэрей Исбухьэн республикэм щыкӀэдзауэ (1931 гъэм) Галисиэр яуж ита аутономиэ къиштэным шъхьэкӀэ, ар зэфӀэкӀа щыхъуар 1981 гъэм, аутоном лъэпкъыгъуэ хъуа, Исбухьэн пэштыхьейм хэту.

Администациэ гуэчыгъуэр

XV лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ XIX лъэхъэнэм и кум нэс Галисиэр хэкуиблкӀэ гуэчауэ щыта: Коруниа (La Coruña), Сантиаго (Santiago), Бетансос (Betanzos), Мондониэдо (Mondoñedo), Луго (Lugo), Оренсе (Orense), Туй (Tuy) джоуэ.

1833 гъэм хэку хъуар провинциэплӀыуэ яшъа: Ла Коруниа, Луго, Оренсэ, Понтеведра.

Провинциэхэр куейкӀэ мэгуэчхэ. Куейу хъуар мыниципалитеткӀэ зэхокӀыжь, езы муниципалитетхэр чылисэ ӀухьэгъуэкӀэ гуэчыгъуэ яӀэ.

Гуэчыгъуэр псоуэ зэрекӀуэкӀыр мыра: провинциэплӀы, куей 53, муниципалитет 315, чылисэ Ӏухьэгъу 3,778. Чылисэ Ӏухьэгъуэр — хэкум и хабзэжь лъэпкъыгъу щыт.

Джылэр

Галисиэм дэсхэм зэреджэр — галисийхэ (гал-бз. galegos). Илъэсишъэ хуэдизкӀэ Галисиэм и джылэ бжыгъэр нэхъ хому хэхъуэт Исбухьэнпсом елъытамэ, ар зтеухуар нэхъыбу Латин Америкэмрэ Исбухьэнм и пэмыкӀ лъэныкъуэхэмрэ эмиграциэ зэрекӀуэкӀам шъхьэкӀэ. 1857 гъэм, Исбухьэнпсом елъытамэ Галисиэм нэхъ Ӏуву джылэ здыдэса щыӀэкъым, къэрал псом и 11,49 % хъут, 2007 гъэм 6,13 % нэхъ хъуакъым.

Галисиэм и демографиэ зэхъуэкӀыгъуэр процентымкӀэ хуэлъытэгъуэ иӀу^[1]
	1857	1887	1900	1910	1920	1930	1940	1950
Джылу	1.776.879	1.894.558	1.980.515	2.063.589	2.124.244	2.230.281	2.495.860	2.604.200
Проценту	11,49 %	10,79 %	10,64 %	10,32 %	9,93 %	9,42 %	9,59 %	9,26 %
	1960	1970	1981	1991	1996	2001	2006	2008
Джылу	2.602.962	2.583.674	2.753.836	2.720.445	2.742.622	2.732.926	2.767.524	2.794.796
Проценту	8,51 %	7,61 %	7,30 %	6,90 %	6,91 %	6,65 %	6,19 %	5,99 %

Къалэ мин 50.000 фӀэкӀыу джылэ здыдэс

Къалэр	Виго	Ла Коруниа	Оренсэ	Луго	Сантиаго де Компостела	Понтеведра	Феррол
Джылу	295,703	245,164	107,186	95,416	93,712	80,096	75,181

Къызхэхар: Исбухьэнм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ.

Экономикэр

Лэжьыгъэм щыщу нэхъ зэфӀэгъувар Галисиэм шхыным епхахэра (нэхъыбу бжъэжъей консевхэм), кхъухьшъыгъэ, фатэгынлэжьыгъэ. Галисиэм и нэхъышъхьэ къалэхэр а лэжьыгъэхэмкӀэ Вигорэ Ла Коруниарэ.

Аграриэ лэжьыгъэм пӀэ нэхъ иныр иӀыгъ Галисиэм. Губгъуэ-былым лэжьыгъэмрэ бжъэжъей ешъэнымрэ галисиэм и 50 % джылэр хэт. Губгъуэ-былым лэжьыгъэхэм нэхъ зыпылъхэр: лы, шэ, санэ щӀыгъэ, жыгхадэ зехьэным джоуэ.

Гулъытэгъуэ

↑ Къызхэхар: Исбухьэнм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ. Тыныгъэ къызхэхар INE. 1857гъэм и цензыр Исбухьэнм и джылэбжыгъэр провинциэхэмкӀэ 1787—1900 гъэхэм Исбухьэнм и джылэбжыгъэр 1900—1991 гъэхэм Исбухьэнм и джылэбжыгъэр 1996гъэм.

ТехьэпӀэхэр

	Мыр тхыгъэ нэмгъэсащ Эспаниэ теухуауэ. Проектым удэӀэпыкъуфынущ, бгъэтэрэзу нэхъыбэ иптхэм.

[1] Къызхэхар: Исбухьэнм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ. Тыныгъэ къызхэхар INE. 1857гъэм и цензыр Исбухьэнм и джылэбжыгъэр провинциэхэмкӀэ 1787—1900 гъэхэм Исбухьэнм и джылэбжыгъэр 1900—1991 гъэхэм Исбухьэнм и джылэбжыгъэр 1996гъэм.

[1]

е·т·г Эспаниэм и гуэшыгъуэр администрациэкӀэ
Автоном хэку	Андалусиэ \| Арагон \| Астуриэ \| Балеар тӀыгухэр \| Баскхэм я Къэрал \| Валенсиэ \| Галисиэ \| Канар тӀыгухэр \| Кантабриэ \| Кастилиэ — Ла-Манча \| Кастилиэрэ Леонрэ \| Каталониэ \| Мадрид \| Мурсиэ \| Наваррэ \| Риоха \| Эстремадурэ
Автоном къалэхэр	Сеутэ \| Мелилиэ