Азиэ

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
LocationAsia.png

Азиэ — дунейм инэхъ ин лъэныкъуэ, Еуропэм дэкlыгъуэ Еуразиэ материку зэхохьахэ. Иинагъыр - милыуан км² 43, 4 хуэдиз. Джылу исыр - милыуан 3, 981 (2007 гъэмкlэ).

Шlыпlэмрэ гъунапкъэхэмрэ[гъэтэрэзын]

Eurasian borders.jpg

Нэхъыбэкlэ къуэкlыпlэ лъэныкъуэм хэт (Чукот хы тlыгу ныкъуэм щымыхъукlэ), Экуаторым ишъхъэрэмкlэ пэщылъу. Еуропэмкlэ игъунапкъэр Урал къушъхьахэмкlэ къыщыкlадзэри Мугоджарым, Эмба псыхъуэмкlэ, Хы Каспиимкlэ, Аракс псыхъуэмкlэ, Хы Фlыцlэмрэ Мраморномкlэ яужкlэ lузэв Босфорымрэ Дарданеллэхэмрэ ирагъакlуэ. Африкэм Азиэр Суэц lашъхьамкlэ пышъауэ щыт, Ищъхъэрэ Америкэм хэзгъэкlыр Беринг lузэвым.

Гъунапкъищ щыlам пэмыкlху алтернэтиву щытхэ, хэкумэтх гъунапкъэм темыху:

  • Гъунапкъэ А къыхэгъэкlар - Урал къушъхьахэмкlэ Урал псыхъуэмрэкlэ ирокlуэ
  • Гъунапкъэ В къыхэгъэкlар - Гум-Маныч губгъуэмкlэ ирокlуэ, Хы Мыутlэмкlэ хыхьу яужкlэ.
  • Гъунапкъэ С къыхэгъэкlар - Къаукъаз lуашъхьахэмкlэ ирокlуэ.

Хэкумэтх[гъэтэрэзын]

Иlуфэхэр Ишъхъэрэ Океаным, Индиэ Океаным, Шъэху Океаным lулъхэ, абыхэм пэмыкlыу шlыпlэ курыт хыхэр Атлантик Океаным еуэ (Хы Мыутlэ, Хы ФӀыцӀэ, Хы Мрамор, Хы Эгей, Хы Курыт). Псыхъуреуэ хэтхэр Хы Каспий, Хы Арал, Балхаш пэмыкlхэр джоуэ. Псыхъурей Байкалым дуней псом ипсыхъуреуэ хъуам псынэпс ярытым нэхъри нэхъыбэ иlыгъ; Байкалым 20% дуней псом ипсынэпсыр ит. Хы Лlар дуней псом ишlыпlэ нэхъ кууэ щыт (м. - 405 дуней хым нэхъри нэхъ лъахъчу щыт.) Азиэм иlуфэр нэхъыбэм занкlыу ирокlуэ, хы тlыгуныкъуэ нэхъ ину къыхэкlхэр - Азиэ Цlыкlу, Аравий, Индостан, КӀэрей, Камчаткэр, Чукоткэр, Таймыр... Азыэ lуфэм нэхъ гъунэгъу бгъэдэль хы тlгу нэхъ инхэр (Зондышхуэхэр, Новосибирхэр, Сахалин, Ишъхъэрэ Шlыгу, Тайуан, Филиппинхэр, Хайнан, Шри-Лáнка, Японхэр). Зэхэту зэрыхъур шlыуэ милыуан 2 км².

Хэкумэтхымкlэ зэргуэчыр[гъэтэрэзын]

Къуэхьапlэ Азиэ (Япэрыт Азиэ)[гъэтэрэзын]

Western Asia (orthographic projection).svg

Хиубыдэхэр: Ипшъэ Къаукъаз, Иран, Ермэлы, Азиэцlыкlу къушъхьахэр, Аравий ха тlыгуныкъуэмрэ Левантымрэ, политикамкlэ лъэныкъуищ хеубыдэ — Къуэкlыпlэ Гъунэгъур (Африкэм ер хэмыту), Къуэкlыпlэ Курытыр, Къаукъаз Кlыбыр (Ипшъэ Къаукъаз)

Къэрал хэтхэр:

Ипшъэ Азиэ[гъэтэрэзын]

South Asia (ed)update.PNG

Хиубыдэхэр: Индостан хы тlыгуныкъуэмрэ Гималай къушъхьахэмрэ, Шри-Лáнка хы тlыгумрэ пэмыкl нэхъ цlыкlу хэмрэ джоуэ

Къэрал хэтхэр:

Ипшъэ-Къуэкlыпlэ Азиэ[гъэтэрэзын]

Location Southeast Asia.svg

Индокитай хы тlыгу ныкъуэр хеубыдэ, Малай хы тlыгухэр дэкlыгъу

Къэрал хэтхэр:

Къуэкlыпlэ Азиэ[гъэтэрэзын]

East Asia (orthographic projection).svg

Хиубыдэхэр: Урысейм — Къуэкlыпlэ Джыжьэр, Хъутейр, Тайуан хы тlыгур, Япон хы тlыгухэр, КӀэрей хы тlыгу ныкъуэр, Монголыр джоуэ. Iуфу хъуар Шъэху океанум lулхэ, ишlыпэхэр къшъхьа-губгъурэ зэхэт, субтропикрэ, тропикхэмрэ хиубыду.

Къэрал хэтхэр:

Курыт Азиэ[гъэтэрэзын]

Central Asia (orthographic projection).svg

Ишlыпlэм инэхъыбэр губгъуэгъуа иэ пшахъуалъу щыт. Къушъхьа Памирыр, Тан-Шаныр джоуэ хеубыдэ, Туран губгъуэри хэту.

Къэрал хэтхэр:

Ишъхъэрэ Азиэ[гъэтэрэзын]

Урысейм Сыбыр лъэныкъуэр псоуэ еубыдыр

Лъэпкъхэр[гъэтэрэзын]

Тхыдэр[гъэтэрэзын]