Jump to content

Америкэ Штат Зэгуэтхэр

Тхыгъэр къыздрахар Уикипедиэ
‎(Америкэ Штат Зэгуэт къызыхэкӀар)
Америкэ Штат Зэгуэт
United States of America
Дэмыгъэ АШЗ-м
АШЗ-м и нып АШЗ-м и дэмыгъэ

Кординатхэр: 40°00′00″ с. ш. 100°00′00″ з. д. / 40° с. ш. 100° з. д. (G)

Гоуидзэр: «In God We Trust (Тхьэм дыщогугъ)»
Къэрал уэрэд: «The Star-Spangled Banner (Нып вагъуэ зтепхъа)» (Макъ едэӀун (info))
Щыхалъхьар 1776 бадзэуэгъуэм и 4
Нэхъышъхьэбзэхэр инджылыбзэ (де-факто; юридическу нэхъышъхьэ бзэ иӀэкъым)
Къалэ нэхъышъхьэр Уашингтон
ӀэнатӀэ хабзэр Президентым и Республикэ
Президент
Вице-Президент
Джо́зеф Робине́тт Ба́йден
ШӀыпӀэр
• Псори
4-нэ дунем
9 518 900 км²
Къэралым и джылэр
• ЗэралъытэмкӀэ (2010)
Ӏувагъыр

309 204 770 цӀыху
32 цӀыху/км²
ВКӀуП
  • КъыхэкӀыр (2007)
  • Зы цӀыхум къытехуэр

$14,246 трлн.  (1-нэ)
$30.856
Этнохоронимыр америк америкхэ
Сомыр (Валутэр) АШЗ-м и доллар
Интернет-доменхэр .us; .mil; .gov
Телефон кодыр +1
Зэманыгъуэхэр -5; -10

Америкэм и Штат Зэгуэтхэр (ин-бз.: The United States of America, USA, эс-бз.: Estados Unidos de América) — къэрал Ишъхъэрэ Америкэм.[1] И инагъымкӀэ дунем ещанэ (9 522 057 км²), джылу дэсымкӀэ ещанэ (307 000 000). Къалэ нэхъышъхьэр — Уашингтон.[2]

Иштат Зэгуэтхэм я гъунапкъэр ишъхъэрэм КэнадэмкӀэ ирокӀуэ, ипшъэмкӀэ Мексикэм иде. Къэрал щыхъуар 1776 гъэм,[3] 13 британ калониэхэр зэхыхьу хуит къэралу зыщытраӀуам. Хуит хъуным шъхьакӀэ зауэр 1783 гъэм нэгъунэ ирагъэкӀуэкӀри, зауэр къахьа.

Иджыпсту Америкэм Иштат Зэгуэтхэм дунейм нэхъ экономикэ иныр яӀа (14,2 трилиуану $), дзэшхуэ иӀа абы пэмыкӀыу и хыдзэр дунейм нэхъ ин. ЛъэпӀкъ Зэгуэт Хасэм яхэт.

Тхыдэ[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]

  • 1565 — эспанхэм япэреуэ къалэ яшъыр иджырей Америкэ Иштат Зэгуэтхэм (АШЗ) я шӀыпӀэм, къалэм ицӀэр Сент-Огастин.
  • 1585 — колониэ Роаник яшъын къырагъажьэ — ар британхэм япэреуэ Америкэм колониэ яшъын ягугъара ауэ хокӀуадэ яужым.
  • 1607 — япэреуэ инджылыз колониэ Ипшъэ Америкэм яшъыр, Джэймстаун (Вирджиниэ).
  • 1609 — эспанхэм Санта-Фэ яшъыр — эспанхэм абыкӀэ я колониэхэр ягъэбжыгъэ Ипшъэ-КъуэхьапӀэм иджырей АШЗ-м.
  • 1623 — Ниу-Гэмпшир колониэр яшъыр
  • 1626 — голланхэм Амстердам-КӀэ яшъыр — голланхэм Ишъхъэрэ Америкэм яубыда шӀыгу кӀэхэм икъалэ Ӏаташъхьу, яужкӀэ Ниу-Йорк мэхъужьыр.
  • 1682 — Миссисипи ипсыхъуэмрэ, псыуэ хэлъаду хъуам я псыхъуэмрэ фрэндж пщым еуэ траӀуэ.
  • 1701 — быдапӀэ Детройт яшъыр — быдапӀэ нэхъ ин фрэндж колониэм ящыщхэм.
  • 1718 — фрэнджхэм Орлеан-КӀэ яшъыр, абымкӀэ йокӀыр фрэнджхэм я колониэхэр АШЗ-м.
  • 1769 — эспанхэм Сан-Диего яшъыр, абыкӀэ кӀадзэ эспанхэм Ипшъэ Калифорниэр колониэ яшъын.
  • 16 дыгъэгъазэм 1773 — АШЗ хуит хъуным шъхьакӀэ зауэ кӀедзэ.
  • 1775 — 1783 Хуит хъуным шъхьакӀэ зауэ, пэмыкӀыу зэреджэмкӀэ Америкэ револуциэ.
  • 1789 — АШЗ япэреуэ президент хахыр. Хахар Джордж Уашингтон джылэм 100 % джэуап иратауэ
  • 1800 — къалэ Ӏаташъхьар Филаделфиэм ирахри Уашингтон яхьыр.
  • 1803 — Наполеоным и фрэндж шӀыпӀэ Ишъхъэрэ Америкэм щыӀахэр къащэху АШЗ, абы шъхьакӀэ ишӀыпӀэр тӀууэ хохъуэ.
  • 1812—1815 — инджылыз-америкэ зауэ.
  • 1828 — Демократ партиэ АШЗ еуэ зэфӀоувэ.
  • 1830, 28 — накъыгъэм АШЗ иконгрессым унафэ къыкӀегъэкӀ къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ хы Ӏуфэм индеуэ ису хъуар ирагъэкӀыну къуэхьапӀэм, псори здис Оклахомэм.
  • 1845, 29 — дыгъэгъазэм Республикэ Текси (Техас) АШЗ хохьа, штат хуэду.
  • 1854 — Республикэ партиэ АШЗ зэфӀоувэ.
  • 1861—1865 — Джылэ зауэ.
  • 1929 — Дипрессиэшхуэ кӀедзэ, къэралым иэкономикэмрэ икултурэмрэ Ӏэуэ йоуэ.
  • 1941, 7 дыгъэгъазэм — японхэр Пиорл-Харборным тоуэхэ. АШЗ ЕтӀуанэ Дуней Зауэм хохьахэ, 8 дыгъэгъазэм Японым езэуэн кӀадзу.
  • 1945, 6 — 9 шыщхьэӀум — атом шэ-топхэр Хиросимэмрэ Нагасакимрэ къалэхэм (Японым) ирадзых. 250 000 цӀыху хокӀуадэ, янэхъыбэр унагъуэ джылу.
  • 1964—1973 — Виетнам зауэ.

Куейхэр[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]

Къэралыр штат 50 зэхэт, псоми ӀанатӀэ зэхуэдиз яӀу. Штат къэс езыхэм я конституциэ яӀа. Штатхэм яцӀэ нэхъыбэр къызыхэкӀыр индей лъэпӀкъхэм яцӀэхэра иэ Фрэнджымрэ Инджылызымрэ япщыхэм яцӀэхэм.

Айдахо
Айоуэ
Алабамэ
Аласкэ
Аризонэ
Арканзас
Уайоминг
Уашингтон
Вермонт
Вирджиниэ
Висконсин
Хьавайи
Делавэр
Джорджиэ
КъуэхьапӀэ Вирджиниэ
Иллинойс
Индиана
Калифорниэ
Канзас
Кентукки
Колорадо
Коннектикут
Луизиана
Массачусетс
Миннесотэ
Миссисипи
Миссури
Мичиган
Монтанэ
Мэн
Мэриленд
Небраскэ
Невадэ
Ниу-Хьэмпшир
Ниу-Джерси
Ниу-Йорк
Ниу-Мексико
Охьайо
Оклахомэ
Орегон
Пенсилваниэ
Род-Айленд
Ишъхъэрэ Дакотэ
Ишъхъэрэ Каролинэ
Теннесси
Тексас
Флоридэ
Ипшъэ Дакотэ
Ипшъэ Каролинэ
Ютэхь

Джылэр[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]

  • 1790 — 3,9 мил.
  • 1860 — 31,4 мил.
  • 1900 — 76,2 мил.
  • 1971 — 216,8 мил.
  • 1983 — 234,2 мил
  • 2000 — 275,6 мил.
  • 2007 — 303,3 мил.
  • 2009 — 308,0 мил.

Диныр[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]

Джылэм янэхъыбэр Чыристэн динхэм пыл. Мыбы хуэду — 51 % протестантхэ; 29 % — католикхэ; 12, 1% — пэмыкӀ Чыристэн динхэ. Джурт дин — 1,7 %; Буддэ дин — 0,7%; Муслъымэн дин — 0,6 %; ПэмыкӀы дину — 2,5%. Тхьаншу — 4 %

Гулъытэгъуэ[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]

Last edited 6 years ago by YiFeiBot

  1. "United States". Encyclopedia Britannica, 27 Oct. 2023, https://www.britannica.com/place/United-States. Accessed 28 October 2023.
  2. "Washington, D.C.". Encyclopedia Britannica, 21 Oct. 2023, https://www.britannica.com/place/Washington-DC. Accessed 28 October 2023.
  3. Amerika Ne Zaman Kuruldu? ABD Kuruluş Tarihi Ne, Ne Zaman Bağımsız Oldu?