Фиорд

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Фиорд

Фиорд (нор.-бз. fjord) — зэвуу, къуаншэу щIым куууэ дыхьэ хыжьэ. Фиордхэм и нэхъыбапIэм я Iуфэхэр джабэщ, абыхэм я кIыхьагъыр я бгъуагъым куэдкIэ къащхьэщокI икI я джабэ Iуфэхэр и нэхъыбэм 1000 метрэм нэсхэу щытщ.

И нэхъыбапIэ фиордхэм тектоникэ къэхъукIэщ яIэр. Апщыгъуэхэм деж фиордхэм я кууагъхэр 800 метрэхэм нэсынкIэ хэлъщ. Иныкъуэхэр псыхъуэм мыл дэлхэм я зекIуэкIэм къагъэхъуащ далъэсыкIыурэ.

Дунейм фиордхэр нэхъ щыкуэдщ — Ишхъэрэ Америкэм, Норуегэм, Гринлэндым, Ислэндым, Чили, ЩIэ Зилэндым, Шотлэндым, Хьэрып ныкъуэтIыгу щIыпIэхэм.

Фиордым и дахагъым цIыху куэд дехьэх. Мэз Iув тезу зи щхьэм уэс зытелъ джабэхэм еплъын щхьа фиордхэр туристхэм нэхъ куэдрэ здэкIуэ щIыпIэхэм ящыщщ.

Нэхъ ин фиордхэр[гъэтэрэзын]

ЦIэр ЗдэщыIэр КIыхьагър (км) Бгъуагър (км) Кууагър (м)
Скорсби Гринлэнд 350 6 1450
Согне-фиорд Норуегэ 219 6 1308
Хардангер-фиорд Норуегэ 183 10 750
Тронхеймс-фиорд Норуегэ 137 24 600
Нур-фиорд Норуегэ 113 5 565
Колск хыжьэ Урысей 57 7 300
Милфорд-Саунд ЩӀэ Зилэнд 19 3 390

Дунейм и нэхъ ин фиордыр КъуэкIыпIэ ГринлэндкIэ щыIэ Скорсби фиордыращ. Ар жыг къудамэ ухуахэм хуэдэу щытщ. А къудамэхэм я нэхъ ин дыдэм и кIыхьагъыр 350 километрэм нос.

А фиордыр къахъуэщ тектоникэ зэгуэча щIыпIэр хым щIигъэна иуж. Скорсби фиордым и Iуфэхэм деж хьэкIэкхъуэкIэ куэд щопсо. Абы къыхэкIыу а щIыпIэр Гринлэндым и ихъумэ щIыхэм яхиубыдауэ яхэтщ.

Къызэрыхъур[гъэтэрэзын]

Фиордыр къызэрыхъум и иллустрациэ

Фиордыр къохъу U-щIыкIэ зиIэ къуэм дэлъ мылым, щIыфэм илъэс куэдрэ телъу щыдилъэсыкIым деж. Мыл илъэс куэдрэ зы пIэм деж щылъам и хьэлъэгъым щIыр иуба ещI. Мылыр ткIуурэ текIыжа иуж, ар зыдэлъа къуэм хыпсыр долъадэри щIехъумэж.

И нэхъыбапIэ фиордхэм я кууагъыр къабгъудэлъ хым и кууагъым нэхърэ нэхъ инщ. Псалъэм папщIэ Норуегэм щыIэ Согне-фиордым и кууагъыр 1 300 метрэм щIегъу.

Псы къабзэ фиордхэр[гъэтэрэзын]

Норуегэм щыIэ псыхъурей мыл лъэхъэнэм щыгъуэ, къуэ зэхуакухэм дэхъухьауэ щтахэм фиордкIэ йоджэхэр.

Норуегэм нэмыщI, псыхъурей фиордкIэ зэджэхэр щыIэщ ЩIэ Зилэндым (псыхъурей Те Анау), Канадэм (псыхъурейхэ Уестерн Брук Пондрэ, Оканаганрэ).

Абыхэм нэмыщI псы къабзэ «псыхъурей фиордкIэ» зэджэхэр щыIэхэщ Британ Колумбиэ, Ишхъэрэ Урым, Ипшэ Шуэцарэ, Псыхъуреишхуэ щIыпIэхэм.

Сурэтылъэ[гъэтэрэзын]