Бофорт Хы

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Бофорт Хы
Beaufortzee.PNG
Здыхэтыр: Арктикэ Хышхуэ
Инагъыр: 476 000 км²
Кууагъ нэхъ иныр: 4 683 м
Кууагъ курытыр: 1 004 м
Псы хэлъадэхэр: Маккензи
Commons-logo.svg Бофорт Хы Уикисурэтылъэм

Бофорт Хы (ин-бз. Beaufort Sea, фр-бз. mer de Beaufort) — Ишхъэрэ Америкэм и ишхъэрэ-къухьэпIэ Iуфэм Iулъ, Арктикэ Хышхуэм хиубыдэ хы.

Хэкумэтх[гъэтэрэзын | edit source]

АШЗ-мрэ Канадэмрэ щызэпеуэ хым и Iыхьэр штрих IувкIэ къыхэгъэщащ

Хыр Ишхъэрэ Америкэ и ишхъэрэ Iуфэм Iулъщ, АШЗ-м и штат Аласкэрэ Канадэм и щIыпIэ Ишхъэрэ-КъухьэпIэмрэ Йуконымрэ я зэхуакум деж. Хым и къуэкIыпIэ лъэнукъуэмкIэ къыбгъэдохьэр Канадэ Арктикэ архипелагым и къухьэпIэ Iыхьэр. Хым и цIэр фIищащ 1826 гъэм инджылыз поляр лъыхъуакIуэ Джон Франклин, гидрограф Френсис Бофорт и фэеплъу.

Хым и инагъыр — 476 000 км² мэхъу, и кууагъ нэхъ иныр 4 683 метрэм нос, кууагъ курытыр 1 004 метрэ мэхъу.

Хым и шууагъыр 28 — 32 промилхэм нос, и температурэр щIымахуэм 0°С тетщ, гъэмахуэм +4°С нэс фIэкI дэкIуейкъым. Хым и псыщхьэм и нэхъыбапIэр илъэс псом мылм зэщIищтауэ щытщ. Iуфэм 50-100 километрэкIэ Iулъ псы тIэкIуращ гъэмахуэм къэвыжыфыр.

АШЗ-мрэ Канадэмрэ я гъунэ зэхуакум дэлъ хы Iыхьэм щхьа къэралитIыр куэд щIауэ зоныкъуэкъухэр, абы щIэлъ дагъэр я IэмыщIэ илъын щхьа.

Псы хэлъадэхэр[гъэтэрэзын | edit source]

Хым хэлъадэ псыхэм нэхъ ин дыдэр Маккензи псыращ, ар хым щыхэлъадэ пIэм деж хыжьэ бгъуэшхуэ къегъэхъу, тIыгу шыкъуей куэд къыхэщу. А псым и фэеплъу, хыжьэми Маккензи и цIэщ. Илъэс къэс Маккензи хым къихехьэр миллиуан 15-м щIигъу, зэхэлъэлъа материалхэр. Абы нэмыщI хым халъадэ псыхэм нэхъ инхэщ Андерсон, Кугалук, Конгакут, Хулахулэ, Сагаварникток, Икпикпук икIи нэгъуэщIхэри.

Абыхэм нэмыщI хы Iуфэм деж, хылъэ Iэджи Iутщ. Хым и уэрхэм циклон къекIырэхъуэкIхэр къагъэхъухэр. А циклонхэм мыхьэнэшхуэ яIэщ а щIыпIэм.

ЩIыпIэ къулеягъхэр[гъэтэрэзын | edit source]

Хым и нэхъыщхьэ ресурсу щытыр дагъэ фэтыджэн, шелфым телъыращ. Япэу хыр къыщаплъыхьар 1960 гъэхэращ, япэ дагъэщIэху платформэр 1986 гъэм тращIыхьащ.

Хым и экосистемэр[гъэтэрэзын | edit source]

Хыр, Амундсэн хыжьэм игъусэу и цIэджэгъу хы экосистемэм хохьэр. Хым къызэраплъыхьамкIэ 70 щIигъу фитопланктон зэмылIэужыгъуэхэр хэсщ, ауэ абыхэм я бжыгъэр куэд хъукъым. Абыхэм нэмыщI хым хэсхэщ 80 щIигъу зооплактон зэмылIэужыгъуэхэр.

Хым Iуэхугъэ куэд зэрырамыгъэкIэкIым и фIыгъэкIэ, абы куэду хэсхэщ джейхэр, белугэхэр. Хы Iуфэм гъэмахуэм Iузу Iусхэщ бэбыщхэр, къазхэр икIи нэгъуэщI къуалэбзухэр. Хым мыл зэтелъ Iыхьхэм мыщэхужьхэм къыщакIухь.

Сурэтылъэ[гъэтэрэзын | edit source]

ТехьэпIэхэр[гъэтэрэзын | edit source]