ПсыIэрышэ

Къыздихар Уикипедиэ
Jump to navigation Jump to search
Панамэ псыIэрышэ

ПсыIэрышэ — IэрыщIу ящIа псы артериэ, хы марштрутхэр хагъэщIын щхьа ерэ псым и кIуэкIэр яхъуэжын щхьа яухуауэ.

ПсыIэрышэхэр зэрызэхадзхэр[гъэтэрэзын | edit source]

ПсыIэрышэхэр къызэрагъэсэбэпхэм елътауэ, ахэр зэхадзхэр.

Ижьыжь лъандэрэ хадэхэкIхэм щхьа мелиарациэ псыIэрышэхэр ящI, ар аткIэ еугуэш ирригционэкIэрэ (псыIэ щIын) дренажнэкIэрэ (гъэгъушын). Ирригационнэ ПсыIэрышэхэр псыхэр гъушыпIэ щIыпIэхэм яшэ, дренажнэ псыIэрышэхэр псыIэ здэкуэд щIыпIэхэм псыр ираш.

Псышэ псыIэрышэхэр цIыху гъушыпIэ щIыпIэхэм щыпсэухуам псы ирафыныр иррагъакIуэр.

Энергетикэ псыIэрышэхэрмкIэ псым ежэххэм псы къыхашри, ГЭС-хэм хуашэхэр.

Кхъухь зекIуэпIэ псыIэрышэхэр — псы къабзэкIэрэ шуугъэкIэрэ еугуэш. Абыхэм псыхэр, псыхъурейхэр, хыхэр е хышхуэхэр зэпащIэхэр икIи абыхэм кхъухьжьей цIыкIум щыщIэдзауэ кхъухьшхуэхэм нэс къыщакIухьыфын хуэдэу ящI.

Хыхэмрэ хышхуэхэмрэ зэпызыщI псыIэрышэхэр яугуэш IухакIэрэ шлузэкIэрэ.

Iуха псыIэрышэхэм зэпащIэ псылъитI зи уровен зэхуэдэхэр. Апхудэ псыIэрышэхэщ псалъэм папщIэ Суец е Коринф псыIэрышэхэр.

Шлузэ псыIэрышэхэм зэпащIэ псылъитI зи уровен зэхуэмыдэхэр. Апхудэ псыIэрышэхэм нэхъ цIэрыIуэхэщ Панамэ псыIэрышэмрэ Кил псыIэрышэмрэ.

Псыхэр зэпызыщIЭ псыIэрышэхэр яугуэш — транзитнэкIэ (псылъэ куэд зэпыщIэ), псы угуэшкIэ (пситIым я бассейнхэр зэпещIэ), зэпызыщIэхэкIэ (псыхэр ину зызужа центрхэм хуашэ), къыракIуэкIкIэрэ (псыгъхэр ерэ быркъуэшыкъуэ пIэхэр къыракIухьэкI).

ПсыIэрышэхэм я щытыкIэхэр[гъэтэрэзын | edit source]

ПсыIэрышэхэм я формэхэр зэмылIэужыгъуэ Iэджэуи щытынкIэ хъунущ. Ауэ иджы ящI псыIэрышэхэм нэхъ къагъэсэбэпыр трапециэ е полиогонал щытыкIэхэр, кхъухьхэр нэхъ тыншу щызекIуэнхэ щхьа. Абыхэм нэмыщI псыIэрышэхэр щащIкIэ нэхъ къагъэсэбэпхэм ящыщхэщ плIимэ, ныкъуэхъурей, параболэ формэхэр.

ПсыIэрышэхэм я зэгуэгъэжа еплъыкIэ
Трапециэ псыIэрышэ Полигонал псыIэрышэ ПлIимэ псыIэрышэ Ныкъуэ хъурей псыIэрышэ
Поперечные сечения каналов Трапецеидальное.svg
Поперечные сечения каналов Полигональное.svg
Поперечные сечения каналов Квадратное.svg
Поперечные сечения каналов Полукруглое.svg

ПсыIэрышэхэм тращIыхьхэр[гъэтэрэзын | edit source]

ПсыIэрышэхэр щащIкIэ абыхэм ахэр нэхъыфIу ягъэлэжьэн щхьа тещIыхьыгъуэ куэд тращIыхь. А тращIыхьхэр гупищкIэ бгуэш хъунущ.

  1. псыр зезыгъакIуэ тещIыхьыгъуэхэ
  2. зыпызыщIэ тещIыхьыгъуэхэ
  3. псыIэрышэхэм я щытыкIэр згъэтэтэрэз тещIыхьыгъуэхэ.

ПсыIэрышэхэр искусствэм къызэрыхагъэшахэр[гъэтэрэзын | edit source]

ПсыIэрышэхэр ижь лъандэрэ къызэрагъэсэбэпым щхьа, искусствэм абы епхауэ сурэт ящIа куэд щыIэщ.

Литературэ[гъэтэрэзын | edit source]

  • Гришин М. М. «Гидротехнические сооружения» — Тхылъ, IыхьитI мэхъу, 1979 гъ.