Хъулъыжьый

Къалэ Хъулъыжьый ур-бз. Геленджик Нып Дэмыгъэ Къэрал УрысейУрысей Федерациэм и субъект Краснодар КъэралКраснодар Къэрал Координатхэр 44.55, 38.08333344°33′00″ с. ш. 38°05′00″ в. д.44.55° с. ш. 38.083333° в. д.   Тхьэмадэ Хрестин Виктор Александрович Щыхалъхьар 1831 Хьэблэ  1915 джылэр 53 111 цӀыху (2009) Агломерациэ 89 100 Зэманыгъуэр UTC+3 Телефоным и кодыр +7 86141 Автом и кодыр 23; 93 ОКАТО 03 408 Официал сайтыр http://gelendzhik.org

Хъулъыжъый (ур-бз. Геленджик) — Урысейм хэт Краснодар къэралым и зы къалэ, Хы ФӀыцӀэм и Ӏуфэм Ӏулъ.

Къалэм джылу дэсыр мин 52, 600 (2008 гъэмкӀэ).

Хэкумэтхымрэ хьаблэ хэтхэмрэ

Къалэр км 25-кӀэ ЦӀэмэз-къалэм пэщылъ ипшъэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ, МэракӀуэтх Ӏуашъхьахэм я къуэхьапӀэ лъэныкъуэ лъабжъэм.

И куейуэ шӀыпӀэ ин еубыд ЦӀэмэз-къалэм къыщыкӀэдзауэ Жьыубгъуэ ( ур-бз. Джубга ) нэгъунэ. Абы хэт хьаблэхэр:

• Кабардинскэ-хьаблэ куейм:
  • Кабардинкэ-хьаблэ
  • Афонкэ къутыр
  • Винограднэ-хьаблэ
  • Мариэнэ Роща-хьаблэ
• Дивноморскэ-хьаблэ куейм:
  • Дивноморскэ-хьаблэ
  • Джанхот къутыр
  • Прасковеевка хьаблэ
  • Адербиевкэ-хьаблэ
  • Светлэ-хьаблэ
  • Широкая Щел къутыр
  • Возрождение-хьаблэ
• Пщадэ-хьаблэ куейм:
  • Пщадэ-хьаблэ
  • Михойловскэ Перевал-хьаблэ
  • Береговое-хьаблэ
  • Криница-хьаблэ
  • Бетта къутыр
  • Широкая Пшадская Щел къутыр
• Архипо-Осиповкэ-хьаблэ куей:
  • Архипо-Осиповкэ-хьаблэ
  • ТекӀуэ-хьаблэ
  • ТӀыщэпс-хьаблэ

Тхыдэр

Япэдыдэу цӀыху тӀысыпӀу Хъулъыжъый иде къагъуэтахэр мывэ лъэхъэнэм щыщхэ. Я ныбджыр III ди лъэхъэнэм ипэм щыщ, пэсырей лъэпкъхэм абы щыгъуэ Ипсы унэхэр щашъауэ щыта (техьа Адыгэ лъэпкъыжьхэм я Тхыдэ).

• IV ди лъэхъэнэм ипэм Хъулъыжъый и хыжэм идежь алыдж кхъухь-Ӏухьа хьаблэ щыта Торик ицӀэу, абы яуж Византий къалэхэр Пагрэ, Ептала джоуэ. А псоми щыгъуэ абыхэм я пэмыджыжьу адыгэ къуаджэ ябгъэдэтт ( шапсыгъхэмрэ натхъуэджхэмрэ). Иджырей къалэм ицӀэ Геленджикыр и адыгэцӀэм къыхокӀыр.
• XV лъэхъэнэм къыщыкӀэдзауэ хьаблэр тырку-уэсмэнхэм яубыд.
• 1829 Хы Ӏуфэр Тыркум Урысейм ирет (Адрианэ тхылъымкlэ (Тыркум и ӀанатӀэр и быдапӀэ кӀуцӀхэм нэхъ темылъа шъхьакӀэ, дуней псом Тыркум ишӀыпӀэ хуэду къалъытэт Хы ФӀыцӀэм и Ӏуфэм Ӏулъ Къаукъаз шӀыпӀэхэр).
• 1831 гъэм урысхэм шӀыпӀэр яубыдын кӀадзэ, япэреуэ быдапӀэ Геленджик халъхьа.