ЦӀэмэз

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Къалэ
ЦӀэмэз
ур-бз. Новороссийск
Нып Дэмыгъэ
Нып Дэмыгъэ
Къэрал Урысей
Федерациэм и субъект Краснодар Къэрал
Кординатхэр Кординатхэр: 44°43′00″ с. ш. 37°46′00″ в. д. / 44.716667° с. ш. 37.766667° в. д. (G) (Я)44°43′00″ с. ш. 37°46′00″ в. д. / 44.716667° с. ш. 37.766667° в. д. (G) (Я)
КӀуэцӀ гуэшыгъуэр Куейуэ 5:
ЦӀэмэз,
КъуэкӀыпӀэ,
ХыӀуфэгъуэ,
Курыт,
Ипшъэ
Мэр Владимир Ильич Синяговский
Щыхалъхьар 1838
Хьэблэ  1866
И инагъыр 835 км²
джылэр 228 243 цӀыху (2009)
Агломерациэ 282 600
Зэманыгъуэр UTC+3
Телефоным и кодыр +7 8617; +7 9887
Почтэ индексхэр 353900—353925
Автом и кодыр 23; 93
Официал сайтыр http://admin.novoros.com
ЦӀэмэз (Урысей)
Red pog.png
ЦӀэмэз (Краснодар Къэрал)
Red pog.png

ЦӀэмэз (ур-бз. Новороссийск) — Урысейм хэт Краснодар къэралым и зы къалэ.

Джылу дэсыр 228, 243 (2009 гъэмкӀэ).

Къалэр ЦӀэмэз-хыжъэм Ӏулъ, Хы ФӀыцӀэм и Ӏуфэм.

Тхыдэр[гъэтэрэзын]

VI ди лъэхъэнэм ипӀэм ЦӀэмэз-хыжъэм синдхэр щыпсоуа. ШӀы-лэжьыгъэм, щэхуэным пылъху, алыдж лъэпкъымрэ абыхэмрэ зэпылъу.

V ди лъэхъэнэм ипӀэм синдхэм я къэрал зэфӀоувэр.

V ди лъэхъэнэм ипӀэм иджырей ЦӀэмэзым идежь къалэ Бата зэфӀоувэр Боспор къэралым и къалэ гунапкъэм Ӏут. Къалэм дэсхэр щэхуэным пылъ, алыдж куэду дэс.

II ди лъэхъэнэм ипӀэм Батам аланхэр къытоуэри зэхакъутэ.

II ди лъэхъэнэм ипӀэм иджырей адыгэцӀэр къытонэ хыжьэм. Адыгэ лъэпкъхэм хазархэр, къэзанхэр къатоуэ зэпыт, къалэр хом-хомурэ яубыду езы адыгэхэр ӀуашъхьэхэмкӀэ хэкӀху.

XIII лъэхъэнэм ЦӀэмэз-хыжъэр къэзанхэм яӀыгъ. ЦӀэмэз и псыхъуэм идежь быдапӀэ Батарио ягъэувыр. БыдапӀэр урымхэм (генуэзхэм) яшъыр а лъэхъэнэхэм щэхуэн гъогу КъуэкӀыпӀэмрэ КъуэхьапӀэмрэ язэхуаку дэлъахэр яӀыгът. А быдапӀэр адыгэхэм я зэкӀуэхэм зыщахъумэн шъхьакӀэ ягъуват.

1453 гъэм тырку-осмэнхэм Константинополыр яубыд. Таманымрэ ЦӀэмэзымрэ тыркум я мэхъур.

Къалэ закъуэм и быдапӀэм щымыхъукӀэ тыркухэм я ӀанатӀэр фӀэкӀтэкъым, къалэм ихъуреягъ шӀыпэм натхъуэдж лъэпкъыр ису щыта.

Nov Pan.jpg