Хыкхъуэ (Псэушъхьа)
| Хыкхъуэ | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||
| ЩӀэныгъэ хэкӀыгъэхэр | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
| Латин цӀэр | ||||||||||||||
| Delphinus delphis | ||||||||||||||
| И щӀыпӀэр | ||||||||||||||
 |
||||||||||||||
|
Хыкхъуэ (лат-бз.: Delphinus delphis, ур-бз: Дельфин-белобочка) — шэрыпl, хы псоушъхьахэм ящыщ.
Хэтхахэр |
Аплъэпlкъыр [гъэтэрэзын]
Хыкхъуэм икlыбыр фlыцlу иэ гъуабджу щыт, иныбэр - хужьыфу. Ибгъу лъэныкъуэхэм гъуэжьыхум къыщыкlэдзауэ псыфэ хъууэ тет ирикlуу. Я фэр здэпсо шlыпlэхэм елъытауэ зэшъхьащыкlыфыну. Я фэр зэр зэшъхьащыкlым шъхьакlэ, хыкхъуэхэр нэхъ къуэлэнхэм ящыщ я фэмкlэ, адрей шэрыпl хы псоушъхьахэм ялъытамэ.
Я кlыхьагъыр м. 2, 4 носыр, я хьалъагъыр кг. 60 къыщыкlэдзауэ 75 носыр.
Здэпсохэр [гъэтэрэзын]
Хыкхъуэр дуней океаным тэнкlи щопсоу, ауэ инэхъыбэм тропикхэмрэ, абыхэм нэхъ я гъунэгъу лъэныкъуэхэмрэ. Лъэныкъуэ здыхэсхэр я нэхъыбэм джыжьу зэбгырыдзауэ, зэрмыпхауэ щытхэ. Я нэхъиныр Хы Курытымрэ, Хы Фlыцlэмрэ, ишъхъэрэ-къуэкlыпlэ лъэныкъуэ Атлантик океаным, абы пэмыкlыу иджыри къуэкlыпlэ лэныкъуэм Шъэху океаным.
Шэныр [гъэтэрэзын]
Хыкъуу хъуам хуэд ишхыр бжьэжъей. Нэхъ псынкlыу ерсхэм ящыщ, кхъухьхэр щыкlуэкlэ ягъунэм щыджэгу. Адрейхэми хуэду гупу зэхэтхэ, я хабзэкlэ зэрыlыгъу, гупхэр миным нэсыфыну. Гъэмахуэм зэхокlхэри гуп цlыкlу-цlыкlу зэбгырокl, здызэхэтхэм зэдоlапыкъу, шъхьщожхэ. Зэр кlэлъыплъахэмкlэ зы хыкхъуэр уlагъэ хъуамэ адрей игупым хэтхэр дэlапыкъурэ псым къыдрахьейт, жьы ишэн шъхьакlэ.
Хыкхъуэм икъэхъукlэр сэхьатытlым нэсыфыну. Кlапэр япэ иту къохъухэ, имытхьалэн шъхьакlэ. Къэхъуа яужкlэ анэм дрехьейр, чырым япереуэ жь ишэфын шъхьакlэ. Анэкlэр щылъхуэм идежь адей гупыи хэт хыкхъуэхэр мэхъумэ, къытемыуэн шъхьакlэ шъакlуэ псэушъхьа нэхъ ин гуэрэ. Чырыр илъэсищ хуэдизкlэ анэм дэкlыгъу, зы илъэсыр быдзышэм кlэсу.
