Галисиэ
| Галисиэ эсп-бз. Galicia гал-бз. Galiza |
|
Нып |
Дэмыгъэ |
 |
|
| Къэрал | Эспаниэ |
| Къэрал уэрэд: | Os Pinos |
| Статус | Автоном лъэпкъыгъуэ |
| Хиубыдэр | Провинциэхэр: Ла Коруниа Луго Оренсэ Понтеведра |
| Къалэнэхъышъхьэ | Сантиаго де Компостела |
| ПэмыкӀ къалэшхуэхэр | Виго Ла Коруниа |
| Президент | Алберто Нуниесе Фейхоо |
| Нэхъышъхьэбзэр | эспаныбзэ, галисиэбзэ |
| Джылэр (2005) |
2,760,000 млн (5-рей пӀэ) |
| Ӏувагъыр | 93,6 цӀыху/км² |
| Инагъыр | 29,574 км² (7-рей пӀэ) |
| Аббревиатурэр | 3166-2 |
| Кодыр ISO 3166-2 | GA |
| Официал сайтыр | |
 Галисиэ Уикисурэтылъэм |
|
Галисиэ (эсп-бз. Galicia, гал-бз. Galiza) — аутоном лъэпкъыгъуэ Эспаниэм и ишъхъэрэ-къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм хэт. И къалэнэхъышъхьэр Сантиаго де Компостела.
Хэтхахэр |
[гъэтэрэзын] Хэкумэтхыр
Аутоном Лъэпкъэгъум и гъунапкъэхэр здыӀухьэхэр: къуэкӀыпӀэм — Астуриэмрэ Кастиджэрэ Леонымрэ; ипшъэм — Португалым; къуэхьэпӀэмкӀэ — Атлантикэм и Ӏуфэм Ӏохьэ; ишъхъэрэм — Бискай хыжэм и Ӏуфэм Ӏохьэ.
Галисиэм и шӀыпӀэр къуэкӀэ-бгыкӀыу щыт, Ӏуащхьэхэм я лъэгагъыр метрэ 975—1985 хуэдиз мэхъухэ, бгытх бжыгъу зэхэкӀху къуэ, псыхъуэ бжыгъэ яшъу.
Атлантикэм зэрпэщылъым шъхьэкӀэ Галисиэр Удзыфэ Эспаниэм хеубыдэ — пэштыхьейм и шӀыпӀэ нэхъ лъапӀу къалъытэр. И климатыр шъабу щыт, ауэ уэшхкӀэ бэгъуа икӀи хуэбэ Ӏэуэ гъэмахуэм щымыту щыт.
[гъэтэрэзын] Тхыдэр
Пэсырей лъэхъэнэхэм иджырей Галисиэм и шӀыпӀэм цӀэ зэрихьэтэр «finis terrae» — дунем и гъунэ, исахэр абдей келт лъэпкъ галекхэр. Хэкум и цӀэр яужым къызхэкӀар ара.
136 гъэм иджырей Галисиэм и шӀыпӀэр урымхэм яубыд, ауэ Эспаниэм а и лъэныкъуэм лъэшу зэрщымытахэм шъхьэкӀэ келтхэм я хабзэхэр ягъэкӀуэдакъым.
711 гъэм Переней хы тӀыгуныкъуэр хьэрыпхэм яубыд, ауэ Галисиэм и нэхъыбэм ар нэӀусакъым. Галисиэм и шӀыпӀэм ипшъэ лъэныкъуэм къикӀа джылэ бжыгъэм зыщахъума абы щыгъуэ. 718 гъэм, Астуриэм и пэштыхьыр хьэрыпхэм ятекӀуа яуж Галисиэр еубыдри и ӀэнатӀэм кӀегъэхьэ.
1065—1072 гъэхэм Галисиэр пэштыхьей хуиту щыта, 1072 гъэм Кастиджэ пэштыхьейм хохьэ.
XV лъэхъэнэхэм Кастиджэр Галисиэм и къэралыгъуэ Ӏохухэм хэхьэн кӀедзэ, абым шъхьэкӀэ Галисиэм и джылэм бжыгъэрэ зыкъиӀэтын кӀедзэ. Кэстиджэм и пэштыхьым дзэ егъакӀуэ хэкур игъэзэгъэным шъхьэкӀэ, хуитыныгъэ пӀалъу иӀауэ хъуар трехри, Эспаниэм и зы провинциэ мэхъур.
Япэрей Эспаниэ республикэм щыкӀэдзауэ (1931 гъэм) Галисиэр яуж ита аутономиэ къиштэным шъхьэкӀэ, ар зэфӀэкӀа щыхъуар 1981 гъэм, аутоном лъэпкъыгъуэ хъуа, Эспаниэ пэштыхьейм хэту.
[гъэтэрэзын] Администациэ гуэчыгъуэр
thumb|left|180px|Галисиэ и куейхэр XV лъэхъэнэм щыкӀэдзауэ XIX лъэхъэнэм и кум нэс Галисиэр хэкуиблкӀэ гуэчауэ щыта: Коруниа (La Coruña), Сантиаго (Santiago), Бетансос (Betanzos), Мондониэдо (Mondoñedo), Луго (Lugo), Оренсе (Orense), Туй (Tuy) джоуэ.
1833 гъэм хэку хъуар провинциэплӀыуэ яшъа: Ла Коруниа, Луго, Оренсэ, Понтеведра.
Провинциэхэр куейкӀэ мэгуэчхэ. Куейу хъуар мыниципалитеткӀэ зэхокӀыжь, езы муниципалитетхэр чылисэ ӀухьэгъуэкӀэ гуэчыгъуэ яӀэ.
Гуэчыгъуэр псоуэ зэрекӀуэкӀыр мыра: провинциэплӀы, куей 53, муниципалитет 315, чылисэ Ӏухьэгъу 3,778. Чылисэ Ӏухьэгъуэр — хэкум и хабзэжь лъэпкъыгъу щыт.
[гъэтэрэзын] Джылэр
Галисиэм дэсхэм зэреджэр — галисийхэ (гал-бз. galegos). Илъэсишъэ хуэдизкӀэ Галисиэм и джылэ бжыгъэр нэхъ хому хэхъуэт Эспаниэпсом елъытамэ, ар зтеухуар нэхъыбу Латин Америкэмрэ Эспаниэм и пэмыкӀ лъэныкъуэхэмрэ эмиграциэ зэрекӀуэкӀам шъхьэкӀэ. 1857 гъэм, Эспаниэпсом елъытамэ Галисиэм нэхъ Ӏуву джылэ здыдэса щыӀэкъым, къэрал псом и 11,49 % хъут, 2007 гъэм 6,13 % нэхъ хъуакъым.
| Галисиэм и демографиэ зэхъуэкӀыгъуэр процентымкӀэ хуэлъытэгъуэ иӀу[1] |
|||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1857 | 1887 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | ||||||||||||
| Джылу | 1.776.879 | 1.894.558 | 1.980.515 | 2.063.589 | 2.124.244 | 2.230.281 | 2.495.860 | 2.604.200 | |||||||||||
| Проценту | 11,49 % | 10,79 % | 10,64 % | 10,32 % | 9,93 % | 9,42 % | 9,59 % | 9,26 % | |||||||||||
| 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 1996 | 2001 | 2006 | 2008 | ||||||||||||
| Джылу | 2.602.962 | 2.583.674 | 2.753.836 | 2.720.445 | 2.742.622 | 2.732.926 | 2.767.524 | 2.794.796 | |||||||||||
| Проценту | 8,51 % | 7,61 % | 7,30 % | 6,90 % | 6,91 % | 6,65 % | 6,19 % | 5,99 % | |||||||||||
Къалэ мин 50.000 фӀэкӀыу джылэ здыдэс
|
||||||||||||||||||
| Къызхэхар: Эспаниэм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ. |
[гъэтэрэзын] Экономикэр
Лэжьыгъэм щыщу нэхъ зэфӀэгъувар Галисиэм шхыным епхахэра (нэхъыбу бжъэжъей консевхэм), кхъухьшъыгъэ, фатэгынлэжьыгъэ. Галисиэм и нэхъышъхьэ къалэхэр а лэжьыгъэхэмкӀэ Вигорэ Ла Коруниарэ.
Аграриэ лэжьыгъэм пӀэ нэхъ иныр иӀыгъ Галисиэм. Губгъуэ-былым лэжьыгъэмрэ бжъэжъей ешъэнымрэ галисиэм и 50 % джылэр хэт. Губгъуэ-былым лэжьыгъэхэм нэхъ зыпылъхэр: лы, шэ, санэ щӀыгъэ, жыгхадэ зехьэным джоуэ.
[гъэтэрэзын] Гулъытэгъуэ
- ↑ Къызхэхар: Эспаниэм и Лъэпкъэгъу Институт СтатистикэмкӀэ. Тыныгъэ къызхэхар INE. 1857гъэм и цензыр Эспаниэм и джылэбжыгъэр провинциэхэмкӀэ 1787—1900 гъэхэм Эспаниэм и джылэбжыгъэр 1900—1991 гъэхэм Эспаниэм и джылэбжыгъэр 1996гъэм.
[гъэтэрэзын] ТехьэпӀэхэр
 |
Галисиэ Уикисурэтылъэм? |
|---|
- Галисиэ Хасэм и сайт (эсп.)
- Галисиэ Аутономиэм и Парламент (эсп.)
- Галисиэм туризымыр, теухуа сайт (эсп.)
|
|
||
|---|---|---|
| Автоном хэку | Андалусиэ | Арагон | Астуриэ | Балеар хы тӀыгухэр | Баскхэм я Къэрал | Валенсиэ | Галисиэ | Канар хы тӀыгухэр | Кантабриэ | Кастилиэ — Ла-Манча | Кастилиэрэ Леонрэ | Каталониэ | Мадрид | Мурсиэ | Наваррэ | Риоха | Эстремадурэ |  |
| Автоном къалэхэр | Сеутэ | Мелилиэ | |
 |
Мыр тхыгъэ нэмыгъэса Эспаниэм теухуауэ. Проэктым удэӀэпыкъуфыну, бгъэтэрэзу, нэхъыбэ иптху. |
