Пиринейхэр
Пиринейхэр (исп-бз. Pirineos, фр-бз. Pyrénées, кат-бзэ Pirineus, Баск-бз Pirinioak) — Еуропэм и къухьэпӀэм щыӀэ Ӏуащхьэ лъэгапӀэ системэщ. Ар Эспаниэм, Фрэнджым, Андоррэм я зэхуакум дэлъщ, Пиреней хытӀыгуныкъуэр Еуропэ континентым и нэхъыбэм къыгуигъэщхьэхукӀыу.
ЛъэгапӀэм и кӀыхьагъыр километрэ 430-м нэсщ, Хы Курытым и Ӏуфэм щыщӀэдзауэ Атлантик океаным нэсыху. И бгъуагъыр километрэ 80-м къыщыщӀэдзауэ километрэ 150-м нэс докӀуей.
Географиэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Пиренейхэр Ӏуащхьэ заулэу зэщхьэщокӀхэр:
- КъухьэпӀэ Пиренейхэр — Атлантик океаным и Ӏуфэм дэщӀыгъуу лъэгагъэ ин яӀэкъым (метрышъэ заулэ фӀэкӀыу).
- Курыт Пиренейхэр — нэхъ лъэгапӀэ бгыхэр здэщыӀэращ. Мыбы деж щыӀэщ нэхъ лъагэ дыдэ пӀэхэр (метрий 3 000-м нэблагъэ зи лъэгагъхэр).
- КъуэкӀыпӀэ Пиренейхэр — Хы КурытымкӀэ ехыж бгыхэращ.
Пиренейхэм и нэхъ лъагэ дыдэ Ӏуащхьэр Анетощ (3 404 м). Адрей нэхъ лъагэ Ӏуащхьэхэм ящыщщ:
- Посетс (3 375 м)
- Монте Пердидо (3 355 м)
Геологиэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Пиренейхэр Алпхэм нэхърэ нэхъ жьыщ. Ахэр къэхъуащ Мезозойрэ Кайнозойрэ лъэхъэнэм, Пиреней хытӀыгуныкъуэмрэ Еуропэмрэ зэгуэуэурэ бгыхэр къыщыщӀэува лъэхъэнэм. Ӏуащхьэхэр нэхъыбэу граниткӀэ, гнейскӀэ дэщӀащ, адрей лъэныкъуэхэм изщ извеснякыр.
Псыхэмрэ псыхъуэхэмрэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Пиреней бгыхэм къыщӀожь псы ин заулэ.
Къэралхэм я гъунапӀэхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Пиренейхэм Фрэнджымрэ Эспаниэмрэ я зэхуаку гъунапӀэр ирагъэув. Андоррэ къэрал цӀыкӀур мы бгы системэм и курыт лъэныкъуэм дэлъщ.