Баскыбзэ
| Зэрзэджэр: | Euskara |
| Къэралхэр: | Эспаней, Фрэнджей |
| Статус официалыр: | Эспаней (Баскхэм я Къэрал, Наваррэ) |
| Регулироват зыщӀ организациэр: | Euskaltzaindia |
| Ирипсалъэхэм я бжыгъэр: | мин. 750 000 |
| Классификациэ | |
| Категориэ: | Еуразиэм и бзэхэр |
| Бзэ щхьэхухэр | |
| Тхыбзэр: | Латин |
| Бзэ кодхэр | |
| КъэралСтандарт 7.75–97: | бак 085 |
| ISO 639-1: | eu |
| ISO 639-2: | baq (B); eus (T) |
| ISO 639-3: | eus |
Баскбзэ (абз. euskara, исп. euskera / vasco, фр. basque) — Еeропэм щыӀэ бзэщхьэху (изолат) щыт бзэщ, индоеуропей бзэ унагъуэм хэмытхэм ящыщу. Ар Пиреней хытӀыгуныкъуэм и ищхъэрэ лъэныкъуэмрэ (Эспанейрэ) Фрэнджейрэ и ипщэ-къухьэпӀэмрэ щыпсэу баскхэм я бзэщ.
Дуней псом БаскбзэкӀэ псалъэу цӀыху 750 000-м нэс щыӀэщ (абы щыщу нэхъыбэр Эспанейм исщ). Абы нэмыщӀ цӀыху 400 000-м нэблагъэм бзэр зэращӀэр дэӀэпыкъуэгъуу (пасивнэу) къагъэщхьэпэ.
Тхыдэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Баскбзэр Еуропэм иджыпсту щыӀэ бзэхэм ящыщу нэхъ жьы дыдэхэм ящыщщ. Рим цӀыхухэр къэсын ипэу Еуропэм щыӀа бзэхэм щыщу иджыри къынэсауэ мы бзэ закъуэращ. Латинбзэмрэ адрей роман бзэхэмрэ (испаныбзэм, французбзэм) мы бзэм зэран ин хуэхъуами, ар къэнащ.
XX лӀэщӀыгъуэм и кӀэуххэм щыщӀэдзауэ бзэр гъэпсыжын дахэ ирагъэжьэну хуежьэжащ. 1968 гъэм Баск бзэм и Академиэм (Euskaltzaindia) зэдащта литературэ бзэ стандарт — Euskera Batua (зэгуэхьа баскбзэ).
Географиэ хъуреягърэ статусырэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]- **Эспаниэм:** Баскхэм я Хэку (País Vasco) автономнэ жылагъуэм щи официал бзэщ испаныбзэм дэщӀыгъуу. Наваррэ щӀыналъэм и ищхъэрэ лъэныкъуэм дэшэса закъуэу официал статусыр иӀэщ.
- **Фрэнджым:** КъухьэпӀэ Пиреней департаментым щыпсэу баскхэм къагъэщхьэпэми, Фрэнджым и конституциэм тету официал статус иӀэкъым.
Бзэм и структурирэ грамматикэрэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Баскбзэр индоевропей бзэ унагъуэм щыщкъым, абы къыхэкӀкӀэ и грамматикэр дэни щымыӀэу зэщхьэщытщ:
- **Аглутинатив бзэщ:** псалъэхэм кӀэух заулэ кӀэрыщӀэу пыувэурэ мыхьэнэщӀэхэр къэув.
- **Эргатив бзэщ:** субъектхэр глаголым и лӀэужьыгъуэм (переходнэрэ непереходнэрэ) елъытауэ падеж зэмылӀэужьыгъуэкӀэ къэгъэлъэгъуащ.
- **Падеж 16-рэ иӀэщ.**
Диалектхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Баскбзэм ирипсалъэ шъолырхэм елъытауэ диалект нэхъыщхьэ заулэу зэщхьэщокӀхэр:
- КъухьэпӀэ (Бискай) диалект
- Курыт (Гипускоа) диалект
- Наваррэ диалект
- Наваррэ-Лабурдан диалект
- Сулетин диалект
Мы диалектхэм ящхьэщитщ литературэ бзэ стандарт зэдащтар — Euskera Batua.