Арицэ Энеко
| Арицэ Энеко баск Eneko Aritza исп-бз. Íñigo Arista | ||
.png) | ||
| ||
|---|---|---|
| 824 гъэ — 852 гъэ | ||
| Япэ итар: | Япэрей пщы | |
| Яуж ихьэр: | Энеко I Гарсиэ | |
| Къыщыхъуар: | 788 гъэ | |
| Дунем щехыжьар: | 852 гъэ | |
| Адэр: | Энеко Хименес | |
| Анэр: | Онисэ | |
| Быныр: | Энеко I Гарсиэ, Энеко Галиндо, Энеко Асонэ, Энеко Нунилэ | |
Иньиго Аристэ (баск Eneko Aritza исп-бз. Íñigo Arista; 788 гъэ — 852 гъэ) — Памплонэ (Наваррэ) и япэрей пащтыхь (824–852). Баскхэм я лъэпкъ Ӏэтащхьэу щытащ, франкхэмрэ кордобэ хьэрыпхэмрэ я зэпеуэныгъэм щыгъуэ баскхэм я хуитыныгъэр хъумауэ Памплонэ пащтыхьыгъэм лъабжьэ хуэзыщӀащ. БаскбзэкӀэ и унэцӀэ пэж «Aritza» жыхуэпӀэм «жыгей» мыхьэнэ иӀэщ, и лӀыгъэмрэ и быдагъэмрэ къэзыгъэлъагъуэу.
Къызэралъхуаррэ и унагъуэррэ
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Энеко и адэр Энеко Хименесщ, анэр — Онисэщ. Анэм яужым етӀуанэу дэкӀуащ Мусэ ибн Фортун (Бану Каси мыслъымэн вестгот унагъуэм щыщым). Абы къыхэкӀкӀэ Энеко Аристэ къуэш зэхуэмыдэу иӀэт Кордобэ эмиратым и лъэныкъуэщӀ Туделэ къалэм и унафэщӀ Мусэ ибн Мусэ. Мы унагъуэ зэхуэщӀагъэм мыхьэнэшхуэ иӀащ бгылъэ баскхэм хьэрыпхэм дагъуэ ямыӀэу зэгурыӀуэныгъэ яӀэнымкӀэ.
Пащтыхь ӀэнатӀэм зэрытехьар
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]778 гъэм Ронсесвалиес зауэм яужь, франкхэм я пащтыхь Карлышхуэ и дзэхэм зэран ин баскхэм къахуахьауэ щытащ. Франкхэм я мурадт Пириней хытӀыгуныкъуэм и ищхъэрэр яубыдыну. 824 гъэм Франкхэм я граф Эборэ Азнарэ дзэшхуэ япэщӀэту Памплонэ къаубыдыну къакӀуащ. Ауэ Энеко Аристэ и баск зауэлӀхэмрэ и къуэш Мусэ ибн Мусэ и мыслъымэн дзэмрэ зэгуэхьэри, ЕтӀуанэ Ронсесвалиес зауэм Франкхэм я дзэр зэтракъутащ, графхэр пэшыч ящӀащ. Мы текӀуэныгъэм яуж 824 гъэм Иньиго Аристэ Памплонэ и япэ пащтыхьу хахащ. Мы Ӏуэхугъуэм лъабжьэ хуищӀащ яужым Наваррэ Пащтыхьыгъэ хъуа жылагъуэм.
И пащтыхьыгъэ зэманыр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]Энеко и пащтыхьыгъэм и нэхъыбэр абы иригъэкӀуэкӀащ франкхэм я ӀэнатӀэр бгылъэ щӀыналъэм къычимыгъэнэным папщӀэ. Абы щхьэж и къуэш Мусэ ибн Мусэ куэдрэ дэӀэпыкъуэгъу хуэхъурт. 841 гъэм Энеко сымаджэ хъуащ (сымаджагъэм зэрыжиӀэмкӀэ узыншагъэр къыфӀэщӀащ), абы къыхэкӀкӀэ пащтыхьыгъэм и Ӏуэхухэр и къуэ Гарсиэ I Энеко иригъэкӀуэкӀын хуей хъуащ. Энеко Аристэ лӀащ 852 гъэм. Ар щӀалъхьащ Наваррэ щыӀэ цӀэрыӀуэ Лейре монастырым.
Бынхэр
[зэгъэзэхуэжын | кодыр зэгъэзэхуэжын]И щхьэгъусэ Онисэ къыхуилъхуащ:
- Энеко I Гарсиэ — Памплонэ и егьанэ пащтыхь (852–882).
- Энеко Галиндо — Кордобэ кӀуэуэ абы деж зауэшхуэ щекӀуэкӀащ.
- Энеко Асонэ — дэкӀуащ и дэлъху Мусэ ибн Мусэ.
- Энеко Нунилэ — дэкӀуащ Арагон и граф Гарсиэ Галиндес «ЦӀыхуӏей».