Алыджыбзэ

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Алыджыбзэ
Зэрзэджэр: Ελληνικά
Къэралхэр: Алыдж, Кипр
Ирипсалъэхэм я бжыгъэр: 13 млн.
Рейтингыр: 68
Классификациэ
Категориэ: Еуразиэм и бзэхэр
Тхыбзэр: Алыдж
Бзэ кодхэр
ISO 639-1: el
ISO 639-2: gre (B); ell (T)
ISO 639-3: ell

Алыджыбзэ (алыджыбзэкlэ: ελληνική γλώσσα, ελληνικά, νεοελληνική γλώσσα, ур-бз. греческий язык) — индоеуропейбзэхэм я нэхъ пэсырейхэм ящыщ. Алыдж бзэ группэм абы фlэкlа пэмыкlы бзэ хэткъым. Джылу алыджыбзэкlэр я анэдэлъхубзэу ялъытэу дунем тетыр - 15 милыуан хуэдиз. Абыхэм я нахъыбэр лъэпlкъкlэ алыджхэ ауэ алыджыбзэр пэмыкlы лъэпlкъыбзэхэм (лъэпlкъ Алъыджым исхэр) хэхьауэ езым нэхъ ехьч хъуахэ, апхуэдэхэр: арумынхэр, мегленорумынхэр, цыджанхэр, албанхэр, арнаутхэр, слауанхэр абы пэмыкlыу мыслимэн лъэпlкъ бжыгъэ къралым ишъхъэрэм. Алыджыбзэр lаташъхьэбзэуи щыт, къэрал нэхъыбу здэпсалъэхэм: Алыджымрэ, Кипыр хы тlыгумрэ (63%).

Алыдж тхыгъэр[гъэтэрэзын]

Алыджыбзэм итхыгъэр нэхъ пэсырейхэм дунем ящыщ. Тхыгъэр зэрзэфlэувар финикийхэм я тхыгъэмкlэ хъун, езы алыджхэм яуэ пэсырейдыду тхыгъэ щыlахэр VIII - VII ди лъэхъынэм ипэм щыщ. Къэру къыщиштар, шlыпlэм янэхъыбэм щыхэхьар Рим къэралым икlуэдыкlэм идейрэ, Визатий къэралым икъэхъукlэм идейрэ яужкlэ хом-хомурэ XV лъэхъэнэм иде кlуэдын кlедзэ икъэрум, икъалэ lаташъхьар тыркухэм яубыда нэуж.

Хронологиэр[гъэтэрэзын]

Илъэсышъэ бжыгъэ зэрщыlарэ алыджыбзэм lэуэ зэрихъуэкlа. Абы шъхьакlэ "алыджыбзэ" псалъэм сыт чыгъуи илъэхъэн зытепсэлъыхьыр къыгъэкlын хуэй. Мыбы хуэду:

  • Пэсырей Алыджыбзэ - пэсырей Алыджм я бзэмрэ я тхыгъэмрэ зытетар, Рим къэралым зэрхэтари иубыду (V ди лъэхъэнэм ипэкlэ)
  • Алыджыбзэку (визэнтийбзэ) - бзэ зэрыпсалъэтэр Къуэкlыпlэ-Рим (Визэнтий) къэралым (VI-XI ди лъэхъэнэм)
  • Алыджыбзэкlэ - иджырей бзэр (XII лъэхъэнэм къыщыкlэдзауэ)

Псэлъэкlэ зэрзэшъхьащыкlхэр[гъэтэрэзын]

  • Джурт-алыдж псэлъэкlэ, пэмыкlыу зэреджэр романиотыбзэ
  • Каппадокиибзэ (Азиэ цlыкlум) - 1923 гъэм кlуэда
  • Кипр псэлъэкlэ
  • Крит псэлъэкlэ
  • Румеибзэ
  • Урым-румеибзэ
  • Понтиибзэ
  • Цаконыбзэ (Пелопоннес)