Тхьэ

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Тхьэр монотеизм културэхэм
нэхъыщхьэ гурыIуэгъуэхэр

Islam symbol plane2 green.png      Christian cross.svg      Star of David.svg

е·т·г

Тхьэ — хьэршыр къэзыгъэщIа, дунейм тету хъаур къэзыгъэхъуа, дэнэ сыт къэхъуми, къэхъуами, къэхъунуми зи IэмыщIэ илъ.

Тхьэр динхэм къызэралъытэхэр[гъэтэрэзын]

Авраам динхэм (Ислъам, Иудаизм, Чыристэн) — Тхьэр зыуэ, дуней псор зи IэмыщIэ илъу къалъытэр.

Дин куэдым Тхьэр зэрыщыту ягугъэр, сурэту ящI. Ауэ Ислъамымрэ Иудаизмымрэ тэбу телъщ Тхьэр зыуи зыщIыпIи къэбгъэлъагъуэ мыхъухэну.

Ислъамым[гъэтэрэзын]

Ислъам диным Тхьэм и цIэр Аллыхьщ. Диным къызэриIуатэмкIэ Аллыхьым и щытыкIэр, къигъэхъухэр цIыхухэм зэри къагурыIуэнукъым. Аллыхьым и закъуэщ цIыхухэм пщIэ зэхуащIу щытын хуейр.

Ислъамым Аллыхьым цIэуэ 99 иIэщ, а цIэхэм Аллыхьым и щэнхэр къыдгурагъаIуэу щытщ.

Иудаизмым[гъэтэрэзын]

Иудаизмыр япэу монотеизм къежа динхэм ящыщщ. Иудаизм дин тхылъ Торэр иужьым зэхъуэкIа гуэрхэр иIэу Библиэм иратхэжауэ щытащ. Иудаизмым Тхьэм цIэуэ 72 щиIэщ.

Чыристэным[гъэтэрэзын]

Чыристэн динымкIэ Ислъамыми Иудаизмыми хуэдэу, къеIуатэр Тхьэм щIэдзапIи кIэухи имыIэу. Ар дэни щыIэщ, псори зыщIэщ, псори зыхузыфIэкIщ, псори къэзыгъэхъуащ. тхьэр икIи пагъакIуэр псалъэ ФIыгъэ Дэхагъэ гурыIуэгъуэхэм. Ауэ Чыристэн диным мыдрей динхэм елътауэ Троицэр я фIэщ мэхъу. Ахэм къалъытэр Тхьэм напищ иIэу — Тхьэ-адэ, Тхьэ-къуэ, Нэху-псэ.

Чыристэн диныр куэду еугуэш, дэтхэнэ гуэшыгъуэми Тхьэр къызэралъытэр тIэкIу зэщхьэщыдзауэ щытщ.

Буддизмым[гъэтэрэзын]

Буддизмым Тхьэ гурыIуэгъуэу къагъэсэбэпкъым. А диным щIэтхэм япэу цIыхум и зэфIэкIыныгъуэхэращ ирагъэшыр. Буддэ Тхьэр щымыIэу къиIутэтэу къаIуэтэж, ауэ буддизмыр къыщежа лъэхъэнэм щыгъуэ ахэм къалъытэт дунейр псор зы Абсолутым и IэмыщIэм илъу. ИкIи къыздэс буддэхэм Тхьэ псалъэм пагъув Абсолут гурыIуэгъуэр.

Сикхизмым[гъэтэрэзын]

Сикхэм зы Тхьэ закъуэр я фIэщ мэхъу, абыхэм Тхьэр къалъытэр зэикI узлъэмыIэсыну. ДинымкIэ Тхьэм и цIэ дыдэр зыми ящIэкъым. Абыхэм зэралъытэмкIэ Тхьэм и зэкъуащ дунейр къыщигъэщIам и мыхьэныр зыщIэжыр. ЗэралъытэмкIи Тхьэр зыри зыкIэлъихукъым икIи зыми зыри ятрилъхьэкъым, Тхьэм ауэ лъагъунынгъэ, гуапэгъэхэр къыбгъуэдокI.

Хиндуизмым[гъэтэрэзын]

Хиндуизмым Тхьэ куэд яIэми, абы къудамэ гуэрхэр иIэщ зы Тхьэм тепсэлъыхьхэу. А диным абы ироджэ ИшварэкIэ.

Тхьэншэхэм къалъытэхэр[гъэтэрэзын]

Иджырей зэманым Тхьэр зи фIэщ мыхъухэр куэд къэхъуащ. Абыхэм иныкъуэхэм Тхьэншэ дыдэу забжкъым. Абы къыхэкIыуи апхуэдэ цIыхухэр гупищ нэхъыщхьэу яугуэшхэр — атеизм, агностизм, игностизм. Теодор Дранж зэритхамкIэ абыхэм къалъытэхэр мыпахуэдэу птхы хъунухэщ.

Атеист: «Сэ Тхьэр щыIэу си фIэщ хъукъым» Агностик: «Сэ Тхьэр щыIэрэ щымыIэрэ сщIэкъым» Игностик: «Сэ къызгурыIуэкъым Тхьэ щыжыфIэкIэ, а псалъэм къивгъэкIыр».

Атеизмым[гъэтэрэзын]

Атестхэм ялъытэр дунейр Тхьэм къимыгъэщIауэ икIи Тхьэр щымыIэу жаIэ. Абыхэм зэрыжаIэмкIэ Дунейр езы-езыуэ къэхъуауэращ.

Агностизмым[гъэтэрэзын]

Ангностикхэм Тхьэр я фIэщ хъууи мыхъууи щыткъым. Абыхэм ялъытэр тхьэр щыIэрэ щымыIэрэ цIыхум псэуху зэри къыхуэмыщIэну.

Игностизм[гъэтэрэзын]

Игностикхэм къалъытэр Тхьэр щыIэрэ щымыIэрэ къытхуэмыщIэну. Абыхэм зэралъытэмкIэ Тхьэ гурыIуэгъуэм къикIыр нэхъ гъэхуауэ жыIын хуейщ, ар зэрыщыIэр уи фIэщ пщIынрэ умыщIынрэ япэ.

Тхьэр я фIэщ зэрыхъур дунейм[гъэтэрэзын]

2009 гъэм ирагъэкIуэкIа щIэупщIэмкIэ дунейм тет цIэхухэр мэхъу: чыристэну — 33%, муслъымхэу — 21%, иудаизмым щIэтхэр — 0,22%, хиндуизм — 14%, буддизмым щIэтхэр — 6%, китай хабзэ динхэм щIэтхэр — 6%, нэгъуэщI динхэм щIэтхэр — 6%, тхьэншэхэр — 16 %[1].

Дин тхыгъэ лъапIэхэр[гъэтэрэзын]

Гулъытэгъуэхэр[гъэтэрэзын]