Къуапэ Горн

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Къуапэм и фэеплъ

Къуапэ Горн (эсп-бз. Cabo de Hornos, нид.-бз. Kaap Hoorn) — архипелаг ЩIы МафIэм и ипшэ дыдэ пIэ. Дрейк IузэвымкIэ гъэзауэ, тIыгу Горным телъщ. Къуапэр зытет тIыгур, япэрей цIыхур ипшэкIэ нэхъ жыжэ дыдэу здынэса щIыпIэу щытшщ.

1616 гъэм къуапэр зэIуахауэ щытащ голлэнд хыерс Якоб Лемеррэ Уиллем Схаутенрэ. Схаутен здыщыщ Хорн къалэм и фэеплъуи, къуапэм фIащауэ щытащ къуапэм и цIэр.

Хэкумэтх[гъэтэрэзын]

Къуапэр хеубыдэр Чили и нэхъ ипшэ дыдэ регион Магаланесрэ Чили Антарктидэрэ. Къуапэми континентым къикIыу гъущIгъуэгхэр къокIуэр. Абы нэмыщI Чилим и флотым и Iыхьэхэр къуапэм деж Iутхэщ икIи маякитI тетщ.

Къуапэр Iутщ Ипшэ Америкэмрэ Антарктидэмрэ зыугуэш Магеллан Iузэвым деж.

ЩIыпIэм уэшх куэд къышешхыми, зэрыщIыIэм къыхэкIыу мэзыншэу щытщ. Къуапэм псэщхьэхэм ящыщу нэхъыбэу щыпсэухэр Магеллан вымпIухэращ.

Климат[гъэтэрэзын]

ЩIыпIэм щыIэ климатыр щIыIэтыIэу щытщ, Антарктидэр зэригъунэгъум щхьа. Гъэмахуэр кIэщIщ, температурэри +10...+12°С нэс дэкIуейуэращ. ЩIымахуэр кIыхьщ, уэс къесхэри куэдрэ телъщ. Уэшхыр куэду гъатхэпэ мазэм къошх, щIыпIэм бжьыхьэр къыщихьэм деж.

Абыхэм нэмыщI щIыпIэм къыщепшэ жьыхэр нэхъ псынщIэ дыдэхэм хабжэ. Апхуэдэу жьы къепшэм и нэхъыбэм и псынщIагъыр 30 км/сыхьэтым нэс нос. Иныкъуэхэм деж, жьым и псынщIагъыр 100 км/сыхьэтым нэс докIуейр. ЩIыпIэм ину къышепшэ жьыхэм я ягъэкIэ, къуапэ зыгъэшыпIэм деж япэм кхъухь куэд щIилъэфахэу щытащ. Абдейм щIилъафэ кхъухь куэдхэм ятеухуауэ зэмылIаужыгъуэ зэманхэм, тхакIуэ куэдым тхыгъэ Iэджэхэр ятхащ. Абыхэм ящыщу къыхэпгъэщ хъунущ Жул Верн итха «Джонатан» и кхъухькъутэ тхыгъэр.

Дунейм и къыпекIуэкI нэхъ гугъыр[гъэтэрэзын]

Къуапэм кхъухькIэ укъыпекIуэкIынур дунейм нэхъ гугъ дыдэу ябж. ЩIыпIэм жьышхуэ къышепшэхэм уэрп инхэр къагъэхъейхэр, зи инагъ метрэ куэдхэм нэс дэкIуей. Псом нэхъ нэхъ гугъыр къуапэм къуэкIыпIэмкIэ укъыикIыу къухьэпIэмкIэ укIуэнуращ. Жьы къепшэхэр къуэкIыпIэ лъэныкъуэмкIэщ и нэхъыбэм здепшэхэри, къухьэпIэмкIэ жьым упыщIэту укIуэнур гугъ ящI. ЩIыпIэм жьышухуэ къышепшэхэм, абыхэм уэрп ин къагъэхъухэм икIи щIы щыIэхэм кхъухь куэд щIрагъэлъэфащ ерэ къуапэ Iуфэм кIэрадзэурэ зэпкъыраудахэщ.

Иджырей зэманым япэм кхъухь щIилъэфахэмрэ хыерс хэкIуэдахэмрэ я фэеплъу, иджырей кхъухьхэм зэпеуэ ящIхэр къуапэм къекIуэкIхэу.

Тхыдэ[гъэтэрэзын]

Къуапэм и цIэр голлэнд къалэ Хорным къытекIыми. Абы и цIэр мыдрей бзэхэм инджылыбзэ ГорнкIэ зэхъуэкIауэ хэхьахэщ. ЭспаныбзэкIэ «Cabo de Hornos» псалъэм къикIыр «Къуапэ хьэку» жиIэу аращ. Ауэ хыерсхэм и нэхъыбэм иджыри къыздэс къуапэм зэреджэр «Бжьакъуэщ».

1992 гъэм къуапэм деж албатросым ещхьу монумент тращIхьащ, абдежым дей хыерс хэкIуэдахэм я фэеплъу.

Гъуэзэджэ[гъэтэрэзын]

Горн къупэр Ипшэ Америкэм и континент Iыхьэм и кIэух пIэуи, континент шелфым и кIэух пIэуи щыткъым. Километрэ 100-кIэ Горным нэхъ ипшэ-къухьэпIэ лъэныкъуэмкIэ щыIэщ тIыгу зэхэт Диего-Рамирес. Абы и ипшэ дыдэ тIыгуращ Ипшэ Америкэм и кIэух дыдэ пIэуэ щытыр. Континент Iыхьэм нэхъ ипшэ дыдэ пIэуэ щытыр Фроуард къуапэращ.

Сурэтылъэ[гъэтэрэзын]

Иджыри феплъ[гъэтэрэзын]

ТехьэпIэхэр[гъэтэрэзын]


Кординатхэр: 55°58′48″ ю. ш. 67°17′21″ з. д. / 55.98° ю. ш. 67.289167° з. д. (G)