Абазэбзэ

Къыздихар Уикипедиэ
Мыбы кӀуэн: навигацэ, лъыхъуэн
Абазэбзэ
Зэрзэджэр: Абаза Бызшва
Abaza Bızşua
Къэралхэр: Урысей, Тырку
Хэкухэр: Къэрэшей-Шэрджэс
Статус официалыр: Къэрэшей-Шэрджэсым
Ирипсалъэхэм я бжыгъэр: 50.000 хуэдиз
Классификациэ
Категориэ: Еуразиэм и бзэхэр
Ипшъэкъаукъаз унагъуэшхуэ (псом къамылъыта)
Абазэ-адыгэ унагъуэбзэ
Абазэбзэ гуп
Тхыбзэр: кирилл хьэрыф, латин хьэрыф
Бзэ кодхэр
КъэралСтандарт 7.75–97: aba аба 005
ISO 639-1:
ISO 639-2:
ISO 639-3: abq

Абазэбзэ (абазэбзэкlэ: Абаза Бызшва) — абазэ лъэпкъхэм ябзэ абазэ-адыгэбзэхэм ящыщ. Здэпсалъэр инэхъыбу Къэрэшей-Шэрджэс Республикэм, абдежьым lаташъхьа бзихым языуэ щыт. Урысейм абазэбзэкlэ псалъу исыр (Урысей псом иджылэ бгъыгъэ 2002 гъэм ирагъэкlуэкlамкlэ) мин 38, 247, Тыркум мин 10, 000 хуэдиз (1995 гъэмкlэ).

Бзэкlэ нэхъ зэхьчыр апхъазыбзэм.

Псалъэкlэхэр[гъэтэрэзын]

Абазэбзэр псэлъэкlитlу зэшъхьащокlхэр, ахэри тlурытlуэ мэгуэчхэр:

  • Ашуа псэлъэкlэ (Тапанта):
    • къубинэ-элбыргъэн псэлъэкlэ
    • гумлокт (краснэвосток) псэлъэкlэ
  • Къушъхьа псэлъэкlэ (lашъхъаруа):
    • кхъуэвы псэлъэкlэ
    • апсуа псэлъэкlэ

Псалъэкlэхэр ятхыгъэмкlи, псалъэзэхэгъувэкlэмкlи зэшъхьащокlхэр. Абы пэмыкlыу езыхэри тlурытlыу мэгуэчыжьхэ. Ауэ зэгуэрыlуэныгъэмкlэ гугъу яlакъым лъэпкъхэм. Апхъазыбзэмрэ абазэбзэмрэ япэрей лъэхъэнэхэм зыуэ щытауэ ялъэтэ бзэшъэныгъэ-lазэгъуэхэм, VII-XII лъэхъэнэхэм зэхэкlаху. Бзэшъэныгъэ-lазэгъуэхэм къушъхьа псэлъэкlэр (lашъхъаруа), нэхъ зэримхъуэкLауэ, апхъазыбзэм нэхъ игъунэгъу ялъытэр. Зэр гугъэхэмкlэ lашъхъаруахэр апхъаз-абазэ лъэпкъым (япэрем зыуэ щытам) тапантахэм яуж къыхэкlыу ипшъэ лъэныкъуэмкlэ куэчын щыкlадзар. Абы шъхьакlэ ябзэр апхъазыбзэм нэхъ ехьчу кlалъытэр

Тхыбзэр[гъэтэрэзын]

Абазэ тхыбзэр щызэфlэувар 1932 гъэм, латин хьарыфкlэ, 1938 гъэм урыс хьарыфкlэ зэрахъуэкlа:

А а

а

Б б

бы

В в

вы

Г г

гы

Гв гв

гу

Гъ гъ

гъы

Гъв гъв

гъу

Гъь гъь

гъьы

Гь гь

гьы

ГӀ гӀ

гӀы

ГӀв гӀв

гӀу

Д д

ды

Дж дж

джы

Джв джв

джу

Джь джь

джьы

Дз дз

дзы

Е е

е

Ё ё

йо

Ж ж

жы

Жв жв

жу

Жь жь

жьы

З з

зы

И и

и

Й й

й

К к

кы

Кв кв

ку

Къ къ

къы

Къв къв

къу

Кь кь

кьы

КӀ кӀ

кӀы

КӀв кӀв

кӀу

КӀь кӀь

кӀьы

Л л

лы

Ль ль

льы

М м

мы

Н н

ны

О о

о

П п

пы

ПӀ пӀ

пӀы

Р р

ры

С с

сы

Т т

ты

Тл тл

тлы

Тш тш

тшы

ТӀ тӀ

тӀы

У у

у

Ф ф

фы

Х х

хы

Хв хв

ху

Хъ хъ

хъы

Хъв хъв

хъу

Хь хь

хьы

ХӀ хӀ

хӀы

ХӀв хӀв

хӀу

Ц ц

цы

ЦӀ цӀ

цӀы

Ч ч

чы

Чв чв

чу

ЧӀ чӀ

чӀы

Ш ш

шы

ШӀ шӀ

шӀы

Шв шв

шу

Щ щ

щ

ъ

Ы ы

ы

ь

Э э

э

Ю ю

йу

Я я

йа